30 AVQUST ZƏFƏR BAYRAMI

Bir millətin yenidən doğulduğu gün
Tarixin dəyişdiyi, istiqlalın qələbə qazandığı 30 Avqust 1922
Tarixdə elə günlər vardır ki, onlar yalnız təqvimdə bir tarix olaraq qalmır. O günlər bir millətin yaddaşına həkk olunur, nəsillərdən-nəsillərə ötürülür və zaman keçdikcə daha böyük məna qazanır.
30 Avqust 1922 məhz belə müqəddəs günlərdən biridir.
Bu tarix Türkiyə tarixində yalnız hərbi qələbənin deyil, azadlığın, istiqlalın, milli iradənin və müstəqil gələcəyin zəfər günü kimi yaşayır.
30 Avqust – Türkiyə Respublikasının yolunu açan Böyük Zəfərin rəmzidir. Hər il bu gün Türkiyədə və Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində rəsmi və milli bayram kimi qeyd edilir.
Zəfərə aparan yol
Birinci Dünya müharibəsindən sonra Osmanlı dövlətinin ağır vəziyyətə düşməsi, Anadolu torpaqlarının işğalı türk xalqını çox çətin bir sınaq qarşısında qoymuşdu.
Lakin tarix göstərdi ki, torpağı işğal etmək mümkündür, millətin ruhunu əsir etmək isə mümkün deyil.
Mustafa Kamal Paşanın rəhbərliyi ilə başlayan Milli Mübarizə xalqın iradəsini vahid məqsəd ətrafında birləşdirdi: Vətən bütövlüyünü və milli istiqlalı qorumaq.
1921-ci ildə Sakarya Meydan Müharibəsində qazanılan böyük qələbə Milli Mübarizənin taleyində mühüm dönüş yaratdı. Lakin qarşıda hələ son və ən böyük hərbi sınaq dayanırdı.
Türk ordusu aylarla hazırlıq gördü. Planlar böyük məxfilik şəraitində hazırlandı. 25 avqust 1922-ci ildə Mustafa Kamal Paşa orduların hücuma hazır olduğunu bildirdi. Ertəsi gün isə tarix yeni bir səhifə açdı.

26 Avqust – Böyük Hücum başlayır
26 avqust 1922-ci il, səhər saat 05:30.
Top səsləri Anadolu səmasının sükutunu yardı.
Böyük Hücum başladı.
Türk ordusu Afyonkarahisar istiqamətində düşmən mövqelərinə qarşı genişmiqyaslı hücuma keçdi. İlk günlərdə düşmən cəbhəsi yarıldı və türk ordusu sürətlə irəlilədi.

Lakin bu, sadəcə silahların toqquşması deyildi.
Bu, “ya istiqlal, ya ölüm” düşüncəsinin meydanda gerçəkləşməsi idi.
Bir tərəfdə işğalın gücü, digər tərəfdə isə öz torpağını qoruyan insanın iradəsi dayanırdı.
30 Avqust – Dumlupınarda taleyin dəyişdiyi gün
Böyük Hücumun ən həlledici mərhələsi 30 avqust 1922-ci ildə Dumlupınarda baş verdi.
Başkomandan Mustafa Kamal Paşanın bilavasitə rəhbərliyi altında aparılan döyüşdə Yunan ordusunun əsas qüvvələri mühasirəyə alınaraq ağır məğlubiyyətə uğradıldı. Bu döyüş sonradan Başkomandanlıq Meydan Müharibəsi adı ilə tarixə düşdü.

Dumlupınar torpağı həmin gün sadəcə bir döyüş meydanı olmadı.
O torpaq şəhid qanının Vətənə çevrildiyi müqəddəs bir yaddaş məkanına çevrildi.
Minlərlə insanın arzusu, duası, sevgisi və fədakarlığı bir qələbənin içində birləşdi.

“Ordular! İlk hədəfiniz Akdenizdir, irəli!”

30 avqust qələbəsi son deyil, azadlığa aparan son böyük yürüşün başlanğıcı idi.
1 sentyabr 1922-ci ildə Mustafa Kamal Paşa məşhur əmrini verdi:
“Ordular! İlk hədəfiniz Akdenizdir, irəli!”
Bu əmr ilə türk ordusunun təqib hərəkatı başladı. Nəticədə 9 sentyabrda İzmir, ardınca isə digər mühüm ərazilər işğaldan azad edildi.

Beləliklə, Dumlupınarda qazanılan qələbə Anadolu torpaqlarının azadlığına aparan yolun qəti dönüş nöqtəsinə çevrildi.
30 Avqustun ən böyük mənası
30 Avqustun mənası yalnız bir ordunun digər ordu üzərində qələbəsi ilə məhdudlaşmır.
Bu zəfər bir millətin öz taleyini özü müəyyən etmək iradəsinin qələbəsi idi.
Atatürk sonralar bu zəfəri türk xalqının azadlıq və müstəqillik düşüncəsinin ölməz abidəsi kimi qiymətləndirirdi. Atatürk Araşdırma Mərkəzinin materiallarında da 30 Avqust qələbəsinin Türk ordusunun, zabit və komandan heyətinin qəhrəmanlığını göstərən və milli istiqlal düşüncəsini təcəssüm etdirən böyük tarixi hadisə olduğu vurğulanır.

Əslində, bu fikrin içində 30 Avqustun bütün fəlsəfəsi yaşayır:
İnsan torpağını itirə bilər, amma ümidini itirmədiyi müddətdə mübarizəni itirməz.
Millət çətinliyə düşə bilər, amma birlik və inam varsa, yenidən ayağa qalxa bilər.
Bir dövlətin sərhədləri təhlükə qarşısında qala bilər, amma xalqın azadlıq iradəsi yaşadığı müddətdə istiqlal düşüncəsi ölməz.
Zəfərin görünməyən qəhrəmanları
30 Avqust deyəndə göz önünə yalnız Mustafa Kamal Atatürk gəlməməlidir.
Bu zəfərin arxasında adı tarix kitablarında yazılmayan minlərlə insan vardı.
Cəbhəyə gedən gənc əsgərlər…
Övladını Vətənə əmanət edən analar…
Ərini yola salan qadınlar…
Cəbhəyə ərzaq, geyim və sursat daşıyan insanlar…
Ayaqyalın yürüyən, aclığa və soyuğa dözən əsgərlər…
Və ən əsası, Vətən uğrunda canını fəda edən şəhidlər…
Atatürk özü də qələbənin yalnız komandanlara aid olmadığını, onu əslində döyüş meydanında canından keçən türk əsgərinin qazandığını xüsusi vurğulamışdı.

Ona görə 30 Avqustun qarşısında baş əyərkən biz yalnız bir tarixə deyil, adsız qəhrəmanların müqəddəs xatirəsinə baş əyirik.

Dumlupınarın səssiz dili

Bu gün Dumlupınar torpağına gedən insan bəlkə də küləyin səsində keçmişin pıçıltısını eşidə bilər.
Sanki torpaq deyir:
“Burada bir millət öz azadlığı üçün ayağa qalxdı.”
Sanki daşlar deyir:
“Burada Vətən üçün can verənlər yatır.”
Sanki göylər deyir:
“Bu torpağın azadlığı asan qazanılmadı.”
Dumlupınar bizə bir həqiqəti xatırladır:
Vətən xəritədə çəkilmiş sərhəd deyil. Vətən insanın qəlbində daşıdığı müqəddəs əmanətdir.

Zəfərdən Cümhuriyyətə

30 Avqust Zəfəri daha sonra yeni dövlətin qurulmasına gedən yolun ən mühüm mərhələlərindən biri oldu.
Böyük Zəfərdən sonra Mudanya Mütarəkəsi imzalandı, Lozanna prosesi ilə yeni siyasi mərhələ başladı və 29 oktyabr 1923-cü ildə Türkiyə Cümhuriyyəti elan edildi.
Deməli, 30 Avqust yalnız bir savaşın sonu deyildi.
O, yeni bir dövlətin doğuluşuna aparan tarixi körpü idi.
Bu gün 30 Avqust bizə nə deyir?
Aradan 104 il keçib.
Nəsillər dəyişib.
Dünya dəyişib.
Texnologiya dəyişib.
Sərhədlərin mənası, müharibələrin forması, dövlətlərin münasibətləri dəyişib.
Amma 30 Avqustun verdiyi dərs dəyişməyib:
Azadlıq heç vaxt təsadüfən verilən hədiyyə deyil.
Azadlıq onu qorumağa hazır olan insanların əmanətidir.
Zəfər isə yalnız silahla qazanılmır.
Bəzən zəfər elm ilə,
bəzən əmək ilə,
bəzən ədalət ilə,
bəzən birlik ilə,
bəzən də ümidi qorumaqla qazanılır.
Bu günün gəncləri üçün 30 Avqustun ən böyük mesajı da budur:
Keçmişin qəhrəmanlığı gələcəyin məsuliyyətidir.
Çünki şəhidlərin bizə miras qoyduğu ən böyük sərvət yalnız torpaq deyil — azad yaşamaq haqqıdır.
Türk dünyasının yaddaşında 30 Avqust
30 Avqust Zəfəri Türkiyənin sərhədləri daxilində qeyd edilən bir tarix olmaqla yanaşı, türk dünyasının yaddaşında da xüsusi məna daşıyır.
Çünki azadlıq uğrunda mübarizə aparan hər bir xalq başqa xalqların da qəlbində öz əks-sədasını tapır.
Azərbaycan xalqı da Türkiyənin sevincini öz sevinci, Türkiyənin kədərini öz kədəri kimi qəbul edən qardaş xalqlardandır.
Bu gün Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan “Bir millət, iki dövlət” anlayışı tarixdən gələn qardaşlığın müasir ifadəsidir.
30 Avqustun ruhunda yaşayan birlik, həmrəylik və istiqlal düşüncəsi türk dünyası üçün də böyük mənəvi dəyər daşıyır.
Zəfər Bayramı – yaddaşdan gələcəyə
Tarix yalnız keçmişi xatırlamaq üçün deyil.
Tarix həm də gələcək üçün dərs almaqdır.
30 Avqust bizə öyrədir ki, ən qaranlıq günlərdə belə ümid sönməməlidir.
Bir millətin qarşısına nə qədər böyük maneələr çıxsa da, birlik, inam, iradə və vətən sevgisi varsa, yol mütləq açılar.
Dumlupınar bizə bunu söyləyir:
Qələbə əvvəlcə insanın ürəyində doğulur, sonra tarixə yazılır.
Bir xalq əvvəlcə öz azadlığına inanır.
Sonra o inamı iradəyə çevirir.
İradəni mübarizəyə çevirir.
Mübarizəni zəfərə çevirir.
Və zəfəri gələcək nəsillərə əmanət edir.
Bu baxımdan 30 Avqust yalnız dünənin bayramı deyil, sabahın məsuliyyətidir.

SON SÖZ
Bu gün 30 Avqustun qarşısında dayanarkən bir daha anlayırıq:
Bəzi qələbələr zamanla köhnəlmir.
Bəzi adlar tarixdən silinmir.
Bəzi torpaqların üzərindəki şəhid qanı heç vaxt unudulmur.
Dumlupınar – bir millətin dirənişidir.
30 Avqust – istiqlalın səsidir.
Böyük Zəfər – azadlığın əbədi yaddaşıdır.
Atatürk – bu mübarizənin böyük liderlərindən biri kimi tarixin yaddaşında yaşayır.
Şəhidlər isə bu zəfərin əbədi sahibləridir.
Başda Qazi Mustafa Kamal Atatürk olmaqla, Milli Mübarizənin bütün qəhrəmanlarını, şəhidlərini və qazilərini dərin hörmət, rəhmət və minnətdarlıqla anırıq.
Qoy 30 Avqustun müqəddəs ruhu hər zaman yaşasın.
Qoy Vətən sevgisi nəsildən-nəslə ötürülsün.
Qoy Türk dünyasının səmasında birlik, qardaşlıq və sülh günəşi heç zaman batmasın.
30 Avqust Zəfər Bayramı mübarək olsun!
Yaşasın Türkiyə!
Yaşasın Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığı!
Yaşasın azadlıq və istiqlal ruhu!

Müəllif:
Qazeteçi,şair,araşdırmaçı yazar, AJB üzvü,zefernews.az saytının rəhbəri, “Zəfər Yolu” İctimai birliyinin sədri, Arpaçay İdman Birliyinin İdarə Heyətinin üzvü, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Təmsilçisi, Ölümsüz Kahramanlar Federasiyasının Azərbaycan Təmsilçisi, Türkiyənin Anasan Yazarlar Birliyinin,Daqistan Respublikası Ədəbiyyatçılar Birliyinin,Azərbaycan Təmsilçisi,Turan Yazarlar Birliyinin üzvü
Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva.