AĞDAMDAN DOĞAN ELM İŞIĞI

Yaşar Saday oğlu İbadovun həyat, elm və insanlığa xidmət yolu

Bəzən bir insanın ömür yolu yalnız onun şəxsi taleyindən ibarət olmur. Elə insanlar var ki, yaşadıqları həyatın mənasını öz uğurlarında deyil, başqalarına verdikləri faydada axtarırlar. Onların adı bir peşə ilə məhdudlaşmır; həkimlikdən elmə, elmdən insanlığa uzanan bir missiyaya çevrilir.

Belə ziyalılardan biri də Yaşar Saday oğlu İbadovdur.

1960-cı ildə Azərbaycanın qədim Qarabağ torpağının Ağdam rayonunun Şelli Qaradağlı kəndində dünyaya gələn Yaşar İbadovun həyat yolu sonralar tibb, elm, psixologiya və insanın mənəvi dünyasının öyrənilməsi istiqamətində davam etmişdir. O, Azərbaycan Tibb Universitetinin Pediatriya fakültəsində ali təhsil alaraq həkimlik sənətinə yiyələnmişdir.

Həkimlik onun üçün sadəcə bir ixtisas deyildi. Həkimlik insan ağrısını duymaq, xəstənin ümidini qorumaq, bəzən bir insanın həyatına yenidən inam gətirmək məsuliyyəti idi.

Həkimlikdən elmi axtarışlara

Ali təhsilini başa vurduqdan sonra Yaşar İbadov əmək fəaliyyətinə Əsgəran rayonunun Naxçıvanik kəndində başlamış, daha sonra Bərdə rayonunda və Ağdam rayonunun müxtəlif yaşayış məntəqələrində həkim və baş həkim kimi çalışmışdır. Mənbələrə görə, 1995-ci ilə qədər Ağdam rayonunun Keştazlı və İsmayılbəyli kəndlərində baş həkim vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. Ağdamın işğalından sonra isə 1996–2001-ci illərdə Bakıda “Maarif” sanatoriyasının baş həkimi olmuşdur.

Bu illər onun üçün yalnız tibbi fəaliyyət dövrü deyil, həm də müşahidə, araşdırma və axtarış illəri olmuşdur.

O, insan orqanizminin yalnız fiziki tərəfinin deyil, psixoloji və mənəvi vəziyyətinin də sağlamlıqla əlaqəsini araşdırmağa maraq göstərmişdir. Tibb, biologiya, psixologiya, psixodiaqnostika, psixofiziologiya və psixokorreksiya istiqamətlərinin kəsişməsində apardığı araşdırmalar onun sonrakı elmi fəaliyyətinin əsasını təşkil etmişdir.

“Alternativ psixologiya” — yeni elmi axtarış

Yaşar İbadovun elmi fəaliyyətində ən mühüm mərhələlərdən biri “Alternativ psixologiya” adlandırdığı istiqamətin formalaşdırılmasıdır.

Mənbələrdə göstərilir ki, 3 mart 2003-cü ildə Moskva şəhərində onun yaratdığı “Alternativ psixologiya” ilə bağlı müəlliflik şəhadətnaməsi №6274 alınmışdır.

Bu yanaşmanın əsas ideyalarından biri insanı yalnız fiziki varlıq kimi deyil, mürəkkəb canlı sistem kimi öyrənmək cəhdidir. Onun təqdim etdiyi konsepsiyada zaman, məkan, informasiya, enerji və insan davranışları arasındakı əlaqələrin araşdırılmasına xüsusi əhəmiyyət verilir.

İbadovun psixoqrafiya ilə bağlı yanaşmaları da bu elmi axtarışların bir hissəsi kimi təqdim olunur. Onun əsərlərində insanın psixoloji vəziyyətinin qrafik təsvirlər vasitəsilə öyrənilməsi və bu təsvirlərin müəyyən mənalarda şərh edilməsi ideyaları yer alır.

Bu baxımdan onun elmi fəaliyyəti haqqında danışarkən ən doğru yanaşma həmin istiqaməti onun öz elmi konsepsiyası və tədqiqat məktəbi kimi təqdim etməkdir.

Elmə verilən ömür

Yaşar İbadovun fəaliyyətinin mühüm cəhətlərindən biri də onun elmi axtarışlarını yalnız nəzəri müstəvidə saxlamaması olmuşdur.

Mənbələrə görə, 2003-cü ildən Azərbaycan Təhsil İnstitutunda fəaliyyət göstərən “Psixogigiyena və tibbi-psixoloji diaqnostika” laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. Onun elmi fəaliyyətində psixogigiyena, tibbi-psixoloji diaqnostika, canlı sistemlərin funksional vəziyyəti və korreksiya məsələləri xüsusi yer tutmuşdur.

Onun yaradıcılıq və elmi fəaliyyətinin nəticələrindən biri kimi “Psixoqrafiya” kitabının 2003 və 2007-ci illərdə nəşr edildiyi barədə məlumatlar da mövcuddur.

Beləliklə, həkimlikdən başlayan yol tədricən elmi araşdırmalara, müəlliflik fəaliyyətinə və yeni yanaşmaların formalaşdırılmasına doğru genişlənmişdir.

İnsan amili — onun fəaliyyətinin mərkəzində

Yaşar İbadov haqqında yazılan mənbələrdə diqqət çəkən məqamlardan biri onun elmi fəaliyyətinin insan amili ilə sıx bağlı olmasıdır.

Onun yanaşmasında elm yalnız nəzəri bilik toplamaq vasitəsi deyil, insanın özünü daha yaxşı tanımasına, mənəvi-psixoloji baxımdan inkişafına və sağlam həyat düşüncəsinin formalaşmasına xidmət edən vasitə kimi təqdim edilir. “Alternativ psixologiya”nın məqsədləri arasında insanın özünü dərk etməsinə kömək etmək, mənəvi cəhətdən zəngin şəxsiyyətin formalaşmasına və sağlam gənc nəslin yetişməsinə töhfə vermək ideyaları vurğulanır.

Bu fikir onun fəaliyyətinin fəlsəfi tərəfini də ortaya qoyur:

Elm insanı insandan uzaqlaşdırmamalıdır; əksinə, insanı öz mahiyyətinə yaxınlaşdırmalıdır.

Xeyirxahlıq və insanlara xidmət

Yaşar İbadovun həyat yolunun ən dəyərli tərəflərindən biri onun insanlara faydalı olmaq amalını ön plana çəkməsidir.

Onun fəaliyyəti yalnız elmi adlar, kitablar, laboratoriyalar və tədqiqatlarla ölçülə bilməz. Həkimlik sənətinin özündə insan həyatına xidmət dayanır. Xəstənin ağrısını azaltmaq, ona ümid vermək, sağlamlığının qorunmasına çalışmaq həkim üçün ən böyük mənəvi məsuliyyətdir.

Mənbələrdə onun “Yaşadan Əllər” və sonrakı innovasiya fəaliyyəti ilə bağlı qurumların təsisçisi və rəhbəri olduğu da qeyd edilir.

Bu fəaliyyətin fəlsəfəsində isə çox mühüm bir məqam var: insana verilən bilik və bacarıq yalnız şəxsi üstünlük deyil, cəmiyyət qarşısında məsuliyyətdir.

Əgər elm insanın dərdinə toxunmursa, onun mənəvi dəyəri yarımçıq qalır. Əgər bilik yalnız sahibinin özündə qalırsa, o bilik işığa çevrilmir. İbadovun fəaliyyətində isə bilik və insanlara xidmət anlayışlarının bir araya gətirilməsi əsas xətt kimi görünür.

Ağdamdan başlayan yol

Yaşar İbadovun bioqrafiyasına Qarabağ faktoru da xüsusi məna verir.

Ağdam yalnız onun doğulduğu torpaq deyil. Bu torpaq onun ilk həyat xatirələrinin, uşaqlığının, təhsilinin və şəxsiyyət kimi formalaşmasının başlanğıcıdır.

Ağdamın işğalı onun həyatında da ağır dönüş yaratmışdır. Lakin doğma torpağın itirilməsi onun fəaliyyətini dayandırmamış, əksinə, Bakıda yeni həyat və elmi fəaliyyət mərhələsinə keçməsinə səbəb olmuşdur.

İnsan bəzən doğulduğu torpağı itirə bilər, amma o torpağın verdiyi ruhu itirməməlidir.

Yaşar İbadovun həyat hekayəsində Ağdamdan Bakıya, həkimlikdən elmə, elmdən insanlığa xidmətə doğru uzanan belə bir yol görmək mümkündür.

Uğurun başqa ölçüsü

İnsan həyatının uğuru yalnız aldığı diplomlarla, tutduğu vəzifələrlə və qazandığı elmi adlarla ölçülmür.

Əsl uğur insanın arxasında qoyduğu izdir.

Bir həkimin uğuru sağalmasına yardım etdiyi insanlardır.

Bir alimin uğuru düşündürdüyü, araşdırmağa sövq etdiyi insanlardır.

Bir ziyalının uğuru yetişdirdiyi gənclərdir.

Bir xeyirxah insanın uğuru isə adını bilmədən yaxşılıq etdiyi insanların dualarıdır.

Bu baxımdan Yaşar Saday oğlu İbadovun həyat yoluna yalnız bir həkim-alimin bioqrafiyası kimi baxmaq kifayət deyil. Bu həyat yolunda tibb, elm, axtarış, insan sevgisi və xidmət düşüncəsi bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi görünür.

Elm yolunun məsuliyyəti

Yeni elmi ideya irəli sürmək böyük cəsarət tələb edir. Çünki hər yeni fikir suallar doğurur, müzakirə olunur, araşdırılır və zaman qarşısında özünü sübut etməli olur.

“Alternativ psixologiya” da məhz belə bir iddia ilə meydana çıxmış istiqamətlərdən biridir. Onun müəllifi bu sahəni insan və canlı sistemlərin öyrənilməsində yeni yanaşma kimi təqdim etmişdir.

Elmi tarix göstərir ki, hər yeni yanaşmanın dəyəri zamanla aparılan tədqiqatlar, müzakirələr, metodoloji əsaslandırmalar və praktik nəticələr fonunda daha aydın görünür.

Bu səbəbdən Yaşar İbadovun elmi irsinin ən mühüm tərəflərindən biri onun insanı, onun psixoloji aləmini və canlı sistemlərin davranışını öyrənməyə yönəlmiş axtarışlarıdır.

İnsan üçün yaşayan insan

Yaşar Saday oğlu İbadovun həyat yolunu bir cümlə ilə ifadə etmək lazım gəlsə, bəlkə də belə demək olar:

“Həkim kimi insanı müalicə etməyə, alim kimi insanı anlamağa, ziyalı kimi isə insanlığa fayda verməyə çalışan bir ömür.”

Onun həyatında tibb bir başlanğıc, elm bir yol, insanlara xidmət isə mənəvi məqsəd kimi görünür.

Çünki əsl alim yalnız çox şey bilən insan deyil.

Əsl alim bilmədiklərinin qarşısında sual verməyi bacaran, araşdırmaqdan yorulmayan, əldə etdiyi biliyi cəmiyyətə faydaya çevirməyə çalışan insandır.

Əsl həkim isə yalnız xəstəliyi deyil, xəstənin özünü görür.

Əsl xeyirxah insan isə etdiyi yaxşılığın qarşılığında alqış gözləmir.

Yaşar İbadovun həyat və fəaliyyətini dəyərləndirərkən məhz bu üç anlayış — həkimlik, elm və insanlıq — bir bütöv mənzərə yaradır.

Son söz

Ağdam torpağından çıxan və həyatını tibbə, elmə və insanlara xidmətə həsr edən Yaşar Saday oğlu İbadovun ömür yolu Azərbaycan ziyalısının axtarış ruhunu əks etdirən həyat nümunələrindən biri kimi təqdim olunur.

Onun qarşısına qoyduğu əsas məqsədlərdən biri insanın özünü tanımasına, mənəvi və psixoloji imkanlarını dərk etməsinə, sağlam və şüurlu həyat qurmasına yardım etmək olmuşdur. “Alternativ psixologiya” istiqamətindəki fəaliyyəti, tibbi-bioloji və psixoloji araşdırmaları, müəlliflik əsərləri və müxtəlif elmi layihələri onun uzunmüddətli axtarışlarının nəticəsi kimi təqdim edilir.

Lakin bütün elmi adlardan və vəzifələrdən daha üstün bir dəyər var:

İnsan üçün faydalı olmaq.

Çünki insan dünyadan köçəndə onun topladığı sərvətlər deyil, insan qəlbində yaratdığı izlər yaşayır.

Bir həkimin şəfası,
bir alimin fikri,
bir ziyalının sözü,
bir xeyirxah insanın duası
illər keçsə də unudulmur.

Və bəlkə də insan ömrünün ən böyük elmi nəticəsi budur:

Özündən sonra insanlığa bir az işıq buraxa bilmək.

 

Müəllif:
Qazeteçi,şair,araşdırmaçı yazar, AJB üzvü,zefernews.az saytının rəhbəri, “Zəfər Yolu ” İctimai birliyinin sədri, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Təmsilçisi.Türkiyənin Anasan Yazarlar Birliyinin,Daqistan Respublikası Ədəbiyyatçılar Birliyinin,Azərbaycan Təmsilçisi,Turan Yazarlar Birliyinin üzvü.
Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva