Malazgird Zəfəri – Anadoluya Açılan Qızıl Qapı

26 avqust 1071-ci il türk tarixinin ən şanlı səhifələrindən birinin yazıldığı gündür. Həmin gün Böyük Səlcuq hökmdarı Sultan Alp Arslanın ordusu ilə Bizans imperatoru IV Roman Diogenin ordusu arasında Malazgird düzlərində baş verən tarixi savaş yalnız iki ordunun qarşılaşması deyildi. Bu döyüş Anadolu tarixinin istiqamətini dəyişdirən, türk dünyasının gələcəyinə yeni üfüqlər açan böyük bir zəfər idi.

Malazgird döyüşündən əvvəl Səlcuq türklərinin Anadoluya yürüşləri artıq genişlənməkdə idi. Alp Arslan dövlətinin sərhədlərini qorumaq və Bizansın Şərqdəki təhlükəsini aradan qaldırmaq məqsədilə hərbi yürüşlər həyata keçirirdi. Bizans imperiyası isə Şərqi Anadoluda Səlcuq türklərinin artan nüfuzunu dayandırmaq istəyirdi.

1071-ci ildə Sultan Alp Arslan böyük bir Bizans ordusunun Anadoluya doğru irəlilədiyini öyrəndi. O, ordusunun bir hissəsini Suriyada saxlayaraq sürətlə Anadoluya yönəldi. Malazgird yaxınlığında iki böyük qüvvə üz-üzə gəldi.

Zəfərə aparan strateji zəka

Sultan Alp Arslan yalnız cəsur sərkərdə deyil, həm də uzaqgörən hərbi strateq idi. Rəvayət və tarixi mənbələrdə onun döyüşə ağ geyimdə çıxaraq əsgərlərinə belə bir ruh aşıladığı bildirilir: bu savaşda qalib gəlsə, qarşısında böyük bir yol açılacaq, şəhid olsa isə uca bir məqam qazanacaqdı.

Səlcuq ordusunun əsas üstünlüklərindən biri çevik süvari qüvvələri idi. Türk atlıları sürətli hücum və geri çəkilmə taktikalarından məharətlə istifadə edirdilər. Alp Arslan Bizans ordusunun say üstünlüyünü onun əleyhinə çevirməyi bacardı.

Döyüş zamanı Səlcuq ordusunun tətbiq etdiyi saxta geri çəkilmə və mühasirə taktikası Bizans qüvvələrinin nizamını pozdu. Günün sonunda Bizans ordusu ağır məğlubiyyətə uğradı və imperator Roman Diogen əsir götürüldü.

Malazgird – sadəcə bir döyüş deyil

Malazgird Zəfərinin əhəmiyyəti döyüş meydanındakı qələbə ilə məhdudlaşmırdı.

Bu zəfərdən sonra Bizansın Anadolunun şərq və mərkəzi bölgələrindəki hakimiyyəti ciddi şəkildə zəiflədi. Türk tayfalarının Anadoluya yerləşməsi sürətləndi və zaman keçdikcə Anadolu türk-islam mədəniyyətinin əsas coğrafiyalarından birinə çevrildi.

Malazgird qələbəsi sonrakı əsrlərdə Anadolu Səlcuq dövlətinin meydana gəlməsi üçün əlverişli siyasi və hərbi şərait yaratdı. Daha sonrakı tarixi proseslər nəticəsində Anadolu türk dünyasının mühüm mərkəzlərindən birinə çevrildi və burada böyük dövlətlər, şəhərlər, elm və mədəniyyət ocaqları yarandı.

Bu baxımdan Malazgird Zəfəri türk tarixində bir qapının açılması kimi qiymətləndirilə bilər.

Alp Arslanın böyüklüyü

Malazgird Zəfərinin ən təsirli məqamlarından biri də Sultan Alp Arslanın qələbədən sonra göstərdiyi siyasi uzaqgörənlik idi. O, əsir götürülmüş Bizans imperatoru ilə razılaşma əldə etdi və onu öldürmək əvəzinə siyasi məqsədlər üçün istifadə etdi.

Bu hadisə bizə göstərir ki, böyük sərkərdə olmaq yalnız qılınc tutmaq deyil. Əsl böyüklük qələbədən sonra necə davranmağı da bilməkdir.

Alp Arslan savaş meydanında qalib olduğu kimi, siyasi düşüncəsində də üstünlük qazandı.

Anadoluya gedən yol

Malazgird Zəfərindən sonra Anadoluya türk köçləri daha da sürətləndi. Oğuz-türk tayfaları bu torpaqlarda məskunlaşmağa başladılar. Yeni şəhərlər, yaşayış məntəqələri və dövlət qurumları formalaşdı.

Anadolu artıq yalnız coğrafi məkan deyildi. O, türk mədəniyyətinin, dilinin, sənətinin və dövlətçilik ənənələrinin yeni və böyük vətənlərindən birinə çevrilirdi.

Əsrlər sonra bu torpaqlarda Anadolu Səlcuqları, daha sonra isə Osmanlı dövləti yüksələcəkdi.

Beləliklə, 26 avqust 1071-ci ildə Malazgird düzlərində qazanılan zəfərin tarixi əks-sədası əsrlər boyunca davam etdi.

26 Avqust – tarixdən gələn səs

Malazgird bizə bir həqiqəti xatırladır:

Bəzən bir günün içində qazanılan zəfər əsrlərin taleyini dəyişir.

26 avqust 1071-ci il belə günlərdən biridir.

O gün Səlcuq ordusunun qələbəsi yalnız Bizans ordusunun məğlubiyyəti deyildi. O gün Anadolu tarixinin yeni səhifəsi açıldı.

Malazgird bizə əcdadlarımızın yalnız torpaqlar uğrunda deyil, gələcək nəsillər üçün bir tarix, bir mədəniyyət və bir dövlətçilik mirası yaratmaq uğrunda mübarizə apardıqlarını xatırladır.

Bu zəfərin başında dayanan Sultan Alp Arslan isə türk tarixində böyük sərkərdə, dövlət xadimi və uzaqgörən hökmdar kimi öz əbədi yerini aldı.

Nəticə

Malazgird Zəfəri türk tarixinin yaddaşında yalnız 26 avqust 1071-ci il tarixi kimi qalmamalıdır. O, iradənin, strategiyanın, cəsarətin və tarixi məsuliyyətin simvoludur.

Malazgirdin düzlərində başlayan yürüş əsrlər boyu davam edən böyük bir tarixi prosesin başlanğıcına çevrildi.

Bir zəfər bir qapı açdı.
Bir qapı bir vətənə çevrildi.
Bir vətən isə əsrlər boyu türk tarixinin böyük səhnələrindən biri oldu.

Malazgird Zəfərinin qəhrəmanlarını ehtiramla yad edir, Sultan Alp Arslanın və onun silahdaşlarının tarixi iradəsini gələcək nəsillərə çatdırmağı mənəvi borc hesab edirik.

26 Avqust 1071 — Malazgird Zəfəri.
Anadoluya açılan qızıl qapının günü.

 

Müəllif:
Qazeteçi,şair,araşdırmaçı yazar, AJB üzvü,zefernews.az saytının rəhbəri, “Zəfər Yolu” İctimai birliyinin sədri, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Təmsilçisi, Ölümsüz Kahramanlar Federasiyasının Azərbaycan Təmsilçisi, Türkiyənin Anasan Yazarlar Birliyinin,Daqistan Respublikası Ədəbiyyatçılar Birliyinin,Azərbaycan Təmsilçisi,Turan Yazarlar Birliyinin üzvü
Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva.