Sağlam həyatın, mərhəmətin və təbiətə sevginin fəlsəfəsi

İnsan tarix boyu təbiətlə sıx bağlı şəkildə yaşayıb. Torpaq insanı bəsləyib, su həyat verib, ağac nəfəs olub, bitkilər isə süfrəmizin ən qədim və ən təbii nemətlərindən birinə çevrilib. Bəzən bir insanın həyat fəlsəfəsi onun nə yediyində deyil, seçimlərinin arxasında dayanan düşüncədə özünü göstərir.

1 oktyabr dünyada Ümumdünya Vegeterianlar Günü kimi qeyd olunur. Bu əlamətdar gün yalnız qidalanma tərzi haqqında düşünmək üçün deyil, həm də insanın sağlamlığı, təbiətin qorunması, heyvanlara münasibət və məsuliyyətli həyat haqqında düşünmək üçün bir fürsətdir.

Tarixin dərinliklərindən gələn düşüncə

Vegeterianlıq müasir dövrün yaratdığı yeni bir anlayış deyil. Ət yeməkdən imtina və bitki əsaslı qidalanma müxtəlif qədim fəlsəfi və mənəvi ənənələrdə əsrlər boyu mövcud olub. Beynəlxalq Vegeterian Birliyinin tarix materiallarında qədim yunan filosofları, xüsusilə Pifaqor məktəbi, eləcə də buddist və caynist ənənələrdə canlılara qarşı zorakılığın azaldılması və mərhəmət ideyalarının mühüm yer tutduğu göstərilir.

XIX əsrdə isə vegeterianlıq daha təşkilatlanmış ictimai hərəkat formasını almağa başladı. 1847-ci ildə İngiltərədə dünyanın ilk vegeterian cəmiyyətinin yaradılması bu tarixi inkişafın mühüm mərhələlərindən biri oldu. Daha sonra müxtəlif ölkələrdə oxşar birliklər meydana gəldi.

1889-cu il oktyabrın 1-də Vegeterian Federal Birliyinin yaradılması da beynəlxalq vegeterian hərəkatının tarixində diqqət çəkən hadisələrdən biri hesab olunur.

1908-ci ildə isə Almaniyanın Drezden şəhərində Beynəlxalq Vegeterian Birliyi — IVU yaradıldı. Bununla müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən vegeterian təşkilatlarının beynəlxalq əməkdaşlığı üçün yeni mərhələ başladı.

1 oktyabrın xüsusi mənası

Müasir mənada Ümumdünya Vegeterianlar Gününün tarixi 1977-ci ilə gedib çıxır. Həmin il Şimali Amerika Vegeterian Cəmiyyəti tərəfindən təsis edilən bu gün 1978-ci ildə Beynəlxalq Vegeterian Birliyi tərəfindən dəstəklənib. 1 oktyabr həm də bütün oktyabr ayını əhatə edən Vegeterian Maarifləndirmə Ayının başlanğıcıdır.

Bu günün əsas məqsədlərindən biri insanları vegeterian həyat tərzinin mümkün tərəfləri haqqında məlumatlandırmaq, sağlam qidalanma, heyvanlara mərhəmət və ətraf mühitin qorunması kimi mövzular ətrafında düşünməyə təşviq etməkdir.

Sağlamlıqdan məsuliyyətə doğru

Qidalanma insan həyatının ən mühüm hissələrindən biridir. Sağlam və balanslı qidalanma insanın gündəlik həyatına, enerjisinə və ümumi rifahına təsir edən amillərdəndir.

Lakin vegeterianlıq haqqında danışarkən bir həqiqəti də unutmamaq lazımdır: bitki əsaslı qidalanma da düzgün və balanslı qurulmalıdır. İnsan orqanizminin ehtiyac duyduğu zülal, vitaminlər, minerallar və digər qida maddələri nəzərə alınmalıdır.

Deməli, məsələ yalnız “nə yeməməkdə” deyil, nəyi necə və hansı balansla seçməkdədir.

Təbiətə hörmət

Vegeterianlıq mövzusunun digər mühüm tərəfi təbiətlə münasibətdir. Müasir dünyada ərzaq istehsalı, su ehtiyatlarının qorunması, torpağın münbitliyi, biomüxtəliflik və iqlim məsələləri bir-biri ilə sıx bağlıdır.

Ümumdünya Vegeterianlar Gününün təşkilatçıları da bitki əsaslı qidalanmanın ətraf mühit və təbii ehtiyatların qorunması ilə bağlı mümkün üstünlüklərinə diqqət çəkirlər.

Təbiət bizə yalnız sərvət vermir. O, bizə həyat verir. Buna görə də insanın təbiətdən istifadə etməsi ilə yanaşı, onu qoruması da mənəvi məsuliyyətdir.

Mərhəmət — insanlığın ən gözəl dili

Vegeterianlıq fəlsəfəsinin bir istiqaməti də canlılara münasibətdə mərhəmət ideyasıdır.

Mərhəmət insanın daxilində başlayan böyük bir dəyərdir. İnsan zəifə, ehtiyacı olana, canlıya, təbiətə münasibəti ilə öz mənəvi dünyasını göstərir.

Bu baxımdan vegeterianlıq bəzi insanlar üçün sadəcə qidalanma seçimi deyil, həm də mərhəmət, şüurlu seçim və həyat fəlsəfəsi ola bilər.

Azərbaycan mətbəxi və təbiətin nemətləri

Azərbaycan mətbəxi də tərəvəz, göyərti, meyvə, paxlalılar, taxıl məhsulları və müxtəlif bitki mənşəli ərzaqlarla zəngindir.

Badımcan, pomidor, bibər, göyərti, lobya, noxud, mərcimək, düyü, müxtəlif meyvələr və quru meyvələr milli mətbəximizin zənginliyini göstərən nemətlərdəndir.

Təbiətin bizə bəxş etdiyi bu rəngarənglik süfrəyə yalnız dad deyil, həm də həyatın rənglərini gətirir.

Bir gün — bir düşüncə

Ümumdünya Vegeterianlar Günü hər kəsi mütləq eyni həyat tərzini seçməyə çağıran bir gün kimi deyil, şüurlu seçimlər haqqında düşünmək üçün bir fürsət kimi də dəyərləndirilə bilər.

Bu gün insan özünə bir neçə sadə sual verə bilər:

Mən necə qidalanıram?

Seçimlərim sağlamlığıma necə təsir edir?

Təbiətə münasibətim necədir?

Daha az israf edə bilərəmmi?

Canlılara və ətraf mühitə qarşı daha mərhəmətli ola bilərəmmi?

Bəzən böyük dəyişikliklər kiçik suallardan başlayır.

Sonda…

Hər bir insanın həyat yolu öz seçimlərindən yaranır. Qidalanma da bu seçimlərin bir hissəsidir.

1 oktyabr bizə xatırladır ki, sağlam həyat yalnız uzun yaşamaq deyil, həyatla daha şüurlu münasibət qurmaqdır.

Torpağın nemətinə hörmət etmək, təbiətin səsini eşitmək, israfı azaltmaq, sağlamlığımız haqqında düşünmək və canlılara mərhəmətlə yanaşmaq insanlığın ortaq dəyərləridir.

Qoy bu əlamətdar gün hər birimiz üçün sağlamlığın, təbiətə sevginin, mərhəmətin və şüurlu həyatın yeni bir başlanğıcına çevrilsin.

Çünki insanın süfrəsi onun həyatının aynasıdır,
insanın təbiətə münasibəti isə onun mənəviyyatının göstəricisidir.

1 Oktyabr — Ümumdünya Vegeterianlar Günü mübarək!

Müəllif:
Qazeteçi,şair,araşdırmaçı yazar, AJB üzvü,zefernews.az saytının rəhbəri, “Zəfər Yolu” İctimai birliyinin sədri, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Təmsilçisi, Ölümsüz Kahramanlar Federasiyasının Azərbaycan Təmsilçisi, Türkiyənin Anasan Yazarlar Birliyinin,Daqistan Respublikası Ədəbiyyatçılar Birliyinin,Azərbaycan Təmsilçisi,Turan Yazarlar Birliyinin üzvü,”ÜFÜQ” Platformasının təsisçisi və direktoru
Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva.