1 OKTYABR — QANUNÇULUĞA, ƏDALƏTƏ VƏ DÖVLƏTÇİLİYƏ XİDMƏT GÜNÜ

Tarixi və mənəvi esse

Pərvanə Salmanqızı

Tarix yalnız keçmişdə baş verən hadisələrin yaddaşı deyil. Tarix həm də dövlətçiliyin hansı dəyərlər üzərində qurulduğunu göstərən böyük bir məktəbdir. Hüquq, qanunçuluq və ədalət isə həmin məktəbin ən mühüm sütunlarındandır.

Hər il 1 oktyabr Azərbaycan Respublikasında Prokurorluq işçilərinin peşə bayramı günü kimi qeyd olunur. Bu tarix Azərbaycan milli prokurorluğunun yaranması ilə bağlı mühüm tarixi hadisəni özündə yaşadır. 1 oktyabr 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının qərarı ilə Bakı Dairə Məhkəməsinin tərkibində prokurorluq orqanları fəaliyyətə başlamışdır. Məhz həmin tarix Azərbaycan milli prokurorluğunun yaranma və təşəkkül tarixinin başlanğıcı hesab olunur.

Bu tarixi ənənənin dövlət səviyyəsində yaşadılması isə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 17 iyul 1998-ci il tarixli Sərəncamı ilə rəsmiləşdirilmişdir. Həmin Sərəncama əsasən hər il oktyabrın 1-i prokurorluq işçilərinin peşə bayramı günü kimi qeyd edilir.

1918 — milli dövlətçiliyin hüquqi sütunlarından biri

1918-ci il Azərbaycan tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan bir dövrdür.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulması ilə xalqımız Şərqdə ilk parlamentli demokratik respublikalardan birini yaratdı. Yeni dövlətin möhkəmlənməsi üçün yalnız siyasi institutların deyil, həm də hüquq sisteminin formalaşdırılması zəruri idi.

Məhz bu tarixi şəraitdə prokurorluq orqanlarının yaradılması dövlət idarəçiliyinin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm addım oldu.

Prokurorluğun əsas missiyası qanunların icrasına nəzarət, hüquq qaydasının qorunması, cinayətkarlıqla mübarizə və qanunla qorunan mənafelərin müdafiəsi kimi mühüm istiqamətləri əhatə edir.

Beləliklə, 1 oktyabr sadəcə təqvimdəki bir tarix deyil. Bu gün Azərbaycan dövlətçiliyinin hüquqi yaddaşında mühüm yer tutan bir başlanğıcın rəmzidir.

Qanun qarşısında məsuliyyət

Qanun dövlətin yazılı iradəsidir. Ədalət isə qanunun insan həyatında mənaya çevrilməsidir.

Bir cəmiyyətin inkişaf səviyyəsini yalnız iqtisadi göstəricilər, tikilən binalar və texnoloji yeniliklərlə ölçmək olmaz. Cəmiyyətin əsl gücü həm də onun hüquqa münasibətində, qanunun aliliyinə hörmətində və insan hüquqlarının qorunmasında görünür.

Prokurorluq əməkdaşının fəaliyyəti böyük məsuliyyət tələb edir. Çünki burada qəbul edilən qərarların insan taleyinə, ailələrə, cəmiyyətə və dövlətə təsiri ola bilər.

Ona görə də bu peşə yalnız hüquqi bilik deyil, həm də yüksək vicdan, obyektivlik, prinsipiallıq, təmkin və məsuliyyət tələb edir.

Ədalət tərəzisinin bir gözündə qanun, digər gözündə insan dayanır.

Əsl hüquq mədəniyyətinin gücü isə bu iki dəyəri bir-birinə qarşı qoymadan qorumaqdan keçir.

Mürəkkəb tarixdən müasir hüquq dövlətinə

Azərbaycan Prokurorluğu bir əsrdən artıq tarixi inkişaf yolu keçib. 1918-ci ildə əsası qoyulan milli prokurorluq müxtəlif tarixi mərhələlərdən keçərək müasir dövlət institutlarından birinə çevrilib. Rəsmi tarixi mənbələrdə də qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra milli prokurorluq müstəqil dövlət təsisatı kimi fəaliyyətini dayandırmış, sovet dövründə isə fərqli siyasi-hüquqi sistem çərçivəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra isə hüquqi dövlət quruculuğu yeni mərhələyə qədəm qoydu.

1995-ci ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasında insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi dövlətin ali məqsədlərindən biri kimi təsbit edildi. Bu konstitusion yanaşma hüquq-mühafizə institutlarının fəaliyyətində də mühüm istiqamət müəyyənləşdirdi.

Bu gün Azərbaycan Prokurorluğunun fəaliyyətində qanunçuluğun təmin edilməsi, cinayətkarlığa qarşı mübarizə, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərlik və dövlət ittihamının müdafiəsi kimi mühüm istiqamətlər yer tutur.

Peşə bayramının mənəvi anlamı

Peşə bayramları yalnız təbrik və xoş arzular üçün deyil, həm də görülən işin məsuliyyətini xatırlamaq üçün bir fürsətdir.

1 Oktyabr prokurorluq əməkdaşları üçün keçilən yolun, dövlət qarşısında məsuliyyətin və gələcək fəaliyyət üçün qarşıya qoyulan vəzifələrin düşünülməsi günüdür.

Bu gün həm də prokurorluq sistemində uzun illər xidmət etmiş veteranların əməyinə ehtiram günüdür.

Çünki hər bir dövlət təsisatının tarixini yalnız sənədlər yazmır. Onu illərlə həmin qurumda çalışan, gecəsini gündüzünə qatan, çətin qərarlar qarşısında məsuliyyət daşıyan insanlar da yazırlar.

Onların peşəkarlığı, təcrübəsi və dövlətə xidmət ənənəsi gələcək nəsillərə ötürülən mənəvi sərvətdir.

Ədalət — cəmiyyətin görünməyən dayağıdır

Ədalət bəzən görünməzdir.

Onun divarları yoxdur, amma dövlətləri ayaqda saxlayır.

Onun səsi həmişə yüksək olmur, amma insanın vicdanında eşidilir.

Qanun hamı üçün eyni tətbiq edildikdə cəmiyyətə inam möhkəmlənir. Hüquq işlədikdə insan özünü daha təhlükəsiz hiss edir. Ədalətə inam olduqda dövlətlə vətəndaş arasındakı mənəvi bağ güclənir.

Bu səbəbdən prokurorluq əməkdaşının işi yalnız cinayət işinin araşdırılması və ya məhkəmədə dövlət ittihamının müdafiəsi ilə məhdudlaşmır. Bu fəaliyyət daha geniş mənada hüquqi dövlətin möhkəmlənməsinə xidmət edən sistemin bir hissəsidir.

1 Oktyabr münasibətilə

Bu əlamətdar gün münasibətilə Azərbaycan Respublikasının bütün prokurorluq əməkdaşlarını, veteranlarını və bu şərəfli peşənin nümayəndələrini səmimi-qəlbdən təbrik edirəm.

Arzu edirəm ki, hər bir prokurorluq əməkdaşı öz fəaliyyətində qanunun aliliyini, dövlətə sədaqəti, insan hüquqlarına hörməti, obyektivliyi və peşə məsuliyyətini daim rəhbər tutsun.

Hər birinizə möhkəm cansağlığı, ailə səadəti, məsuliyyətli fəaliyyətinizdə uğurlar və Azərbaycan dövlətçiliyinə xidmət yolunda yeni nailiyyətlər arzulayıram.

Bu gün Azərbaycan Prokurorluğunun tarixində iz qoymuş bütün veteranların əməyini ehtiramla yad edir, bu peşə yolunda həyatını itirmiş əməkdaşların xatirəsini dərin hörmətlə anıram.

1 Oktyabr — qanunçuluğun, hüququn, ədalətin və dövlətə xidmətin bayramıdır.

Qoy qanun dövlətin gücü,
ədalət cəmiyyətin vicdanı,
insan hüquqları isə hüquqi dövlətin ən ali dəyəri olaraq daim qorunsun.

Peşə bayramınız mübarək!

Müəllif: