3 OKTYABR — TÜRK DÖVLƏTLƏRİ ƏMƏKDAŞLIQ GÜNÜ

Ortaq tarixdən ortaq gələcəyə

Pərvanə Salmanqızı

Tarix bəzən bir günün içində bütöv bir əsrin yaddaşını yaşadır. Elə tarixlər var ki, onlar yalnız təqvimdəki bir gün deyil, xalqları bir-birinə bağlayan böyük mənəvi yolun rəmzinə çevrilir.

3 oktyabr — Türk Dövlətləri Əməkdaşlıq Günü də belə əlamətdar günlərdəndir.

Bu tarix türk dünyasının müasir siyasi, iqtisadi, mədəni və humanitar əməkdaşlığının mühüm mərhələlərindən birini — 3 oktyabr 2009-cu ildə Naxçıvanda imzalanmış Naxçıvan Sazişini xatırladır. Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstanın dövlət başçılarının iştirakı ilə imzalanan bu sənəd türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynadı.

Sonrakı illərdə bu əməkdaşlıq daha da inkişaf etdi və Türk Dövlətləri Təşkilatının formalaşmasına gətirib çıxardı.

BİR TARİXİN ARXASINDA DAYANAN MİN İL

Türk dünyasının tarixi yalnız siyasi sərhədlərlə ölçülə bilməz.

Bu coğrafiyanın müxtəlif bölgələrində yaşayan türk xalqlarını əsrlər boyu birləşdirən ortaq dəyərlər, dil yaxınlığı, mədəniyyət, adət-ənənələr, ədəbiyyat, musiqi, folklor və tarixi yaddaş olmuşdur.

Orxon-Yenisey yazılarından Dədə Qorqud dastanlarına, Mahmud Kaşğarinin “Divanü lüğat-it-Türk” əsərindən Nizami Gəncəviyə, Əlişir Nəvaidən Füzuliyə qədər uzanan böyük mənəvi xətt türk dünyasının ortaq mədəni xəzinəsinin nə qədər zəngin olduğunu göstərir.

Bu ortaq irs müxtəlif xalqların yaddaşında fərqli formalarda yaşasa da, onun təməlində bir-birini tanıyan və anlayan böyük bir mədəniyyət məkanı dayanır.

NAXÇIVAN — TARİXİN YENİ SƏHİFƏSİ

3 oktyabr tarixinin xüsusi mənası həm də onun Naxçıvanla bağlı olmasıdır.

2009-cu ildə Naxçıvanda imzalanan Saziş türk dövlətlərinin əməkdaşlığını yeni mərhələyə daşıdı. Bu sənəd əsasında yaradılan Türk Şurası sonradan Türk Dövlətləri Təşkilatına çevrildi.

Beləliklə, Naxçıvan yalnız Azərbaycanın qədim və müqəddəs torpaqlarından biri kimi deyil, həm də müasir türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın tarixində mühüm siyasi hadisəyə ev sahibliyi edən məkan kimi türk dünyasının yaddaşına həkk olundu.

Bu baxımdan 3 oktyabr həm tarixə ehtiram, həm də gələcəyə baxış günüdür.

TÜRK DÜNYASI — YALNIZ COĞRAFİ ANLAYIŞ DEYİL

Türk dünyasını yalnız xəritədəki sərhədlərlə izah etmək mümkün deyil.

Türk dünyası həm də ortaq yaddaş, ortaq mədəniyyət, ortaq mənəvi dəyərlər və gələcəyə dair əməkdaşlıq iradəsidir.

Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və digər türk xalqları arasında müxtəlif istiqamətlərdə əlaqələrin inkişafı bu böyük mədəni coğrafiyanın potensialını daha da artırır.

Bu əməkdaşlığın əsas məqsədi xalqların bir-birinin daxili işlərinə qarışması deyil, qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram, bərabərlik və qarşılıqlı fayda prinsipləri əsasında əlaqələri inkişaf etdirməkdir.

DİLDƏN DİLƏ, ÜRƏKDƏN ÜRƏYƏ

Türk dünyasının ən böyük körpülərindən biri dildir.

Azərbaycan türkcəsində söylənən bir söz Türkiyədə başqa bir çalarla, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda, Özbəkistanda və digər türk xalqlarının dillərində fərqli səslənişlə qarşılaşa bilər. Lakin bu sözlərin kökündə çox zaman ortaq mənalar, ortaq düşüncə və ortaq tarix yaşayır.

Dil sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil.

Dil millətin yaddaşıdır.

Bu baxımdan türk dövlətləri arasında ortaq layihələrin, təhsil proqramlarının, tələbə və alim mübadiləsinin, ədəbiyyat və incəsənət əlaqələrinin genişləndirilməsi gələcək nəsillərin bir-birini daha yaxşı tanımasına xidmət edir.

MƏDƏNİYYƏT — XALQLARIN ƏN GÜCLÜ KÖRPÜSÜ

Siyasi sənədlər dövlətləri yaxınlaşdıra bilər, iqtisadi layihələr əməkdaşlığı gücləndirə bilər, lakin xalqları ürəkdən yaxınlaşdıran əsas qüvvələrdən biri mədəniyyətdir.

Muğamdan türk dünyasının müxtəlif musiqi ənənələrinə, xalçaçılıqdan milli geyimlərə, dastanlardan müasir ədəbiyyata qədər uzanan zəngin irs xalqların bir-birini daha dərindən tanımasına imkan yaradır.

Türk dünyasının mədəni irsinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması yalnız keçmişə sahib çıxmaq deyil.

Bu, gələcəyə sahib çıxmaqdır.

Çünki kökünü unudan ağacın budaqları nə qədər uca olsa da, onun sabahı təhlükə qarşısında qala bilər.

İQTİSADİ VƏ ELMİ ƏMƏKDAŞLIQ — GƏLƏCƏYİN YOLU

Müasir dünyada dövlətlərin gücü yalnız təbii sərvətlərlə və coğrafi mövqelə ölçülmür.

Elm, texnologiya, təhsil, innovasiya, rəqəmsal inkişaf və insan kapitalı XXI əsrin əsas sərvətlərindəndir.

Türk dövlətləri arasında nəqliyyat və logistika dəhlizlərinin inkişafı, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, enerji və rəqəmsal layihələr, universitetlərarası əməkdaşlıq, elmi araşdırmalar və gənclər proqramları gələcəyin mühüm istiqamətlərindəndir.

Xüsusilə Orta Dəhliz kimi nəqliyyat layihələri Avropa ilə Asiya arasında əlaqələrin inkişafında türk dövlətlərinin coğrafi mövqeyinin əhəmiyyətini daha da artırır.

Bu mənada əməkdaşlıq yalnız siyasi platforma deyil, həm də iqtisadi və intellektual inkişaf imkanları yaradan geniş bir məkandır.

AZƏRBAYCANIN TÜRK DÜNYASINDA YERİ

Azərbaycan türk dünyasının coğrafi, mədəni və tarixi baxımdan mühüm hissələrindən biridir.

Azərbaycanın Türkiyə ilə qardaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri, Mərkəzi Asiyanın türk dövlətləri ilə inkişaf edən əlaqələri ölkəmizin türk dünyasında əməkdaşlıq proseslərində fəal iştirakını şərtləndirir.

Azərbaycan üçün türk dünyası ilə əlaqələr yalnız tarixi yaxınlıq məsələsi deyil. Bu əlaqələr təhsil, elm, mədəniyyət, iqtisadiyyat, nəqliyyat, gənclər və humanitar sahələrdə konkret əməkdaşlıq imkanlarını da əhatə edir.

Bakı və Naxçıvanın türk dünyasının müxtəlif toplantı və təşəbbüslərinə ev sahibliyi etməsi də Azərbaycanın bu prosesdəki rolunun göstəricilərindən biridir.

GƏLƏCƏK NƏSLƏ ƏMANƏT

Bu gün türk dünyasının qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən biri ortaq tarix və mədəniyyət haqqında bilikləri gənc nəslə çatdırmaqdır.

Gənclər bir-birini tanıdıqca sərhədlərdən daha böyük mənəvi körpülər yaranır.

Bir azərbaycanlı tələbənin Ankarada, İstanbulda, Almatıda, Bişkekdə, Daşkənddə və ya digər türk şəhərlərində təhsil alması; bir qazax, qırğız, özbək və ya türk gəncin Bakıda özünü doğma hiss etməsi — bütün bunlar türk dünyasının gələcəyinə qoyulan sərmayədir.

Çünki gələcəyin əməkdaşlığı yalnız dövlətlərarası sənədlərlə deyil, insanlar arasında qurulan etimadla yaşadılır.

ORTAQ KEÇMİŞDƏN ORTAQ GƏLƏCƏYƏ

3 oktyabr bizə keçmişimizi xatırladır, amma yalnız keçmişə baxmağa çağırmır.

Bu tarix bizə deyir:

Tariximizi bilək, mədəniyyətimizi qoruyaq, dilimizə sahib çıxaq, bir-birimizi tanıyaq və gələcəyimizi əməkdaşlıq üzərində quraq.

Türk dünyasının gələcəyi yalnız ortaq tarixi xatırlamaqla deyil, həmin tarixi müasir dünyanın çağırışlarına uyğun yeni əməkdaşlıq imkanlarına çevirməklə formalaşacaq.

Bu gün türk dövlətlərinin qarşısında elm və texnologiyadan təhsilə, mədəniyyətdən iqtisadiyyata qədər geniş imkanlar mövcuddur.

Əsas məsələ bu imkanları qarşılıqlı hörmət, bərabərlik və ortaq maraqlar əsasında inkişaf etdirməkdir.

SON SÖZ

3 oktyabr — təqvimdə sadəcə bir tarix deyil.

Bu tarix Naxçıvanda atılan mühüm addımın, türk dövlətləri arasında əməkdaşlıq ideyasının və ortaq gələcəyə olan inamın rəmzidir.

Türk dünyasının yolu qədimdir.

Bu yolun daşlarında tariximizin izləri, dastanlarımızın səsi, alimlərimizin düşüncəsi, şairlərimizin sözü və xalqlarımızın yaddaşı yaşayır.

İndi isə həmin yolun yeni səhifələrini elm, təhsil, mədəniyyət, dostluq və əməkdaşlıqla yazmaq zamanıdır.

Qoy türk dünyasının bütün xalqları arasında dostluq və qarşılıqlı anlaşma daha da möhkəmlənsin.

Qoy ortaq mədəni irsimiz gələcək nəsillərə əmanət edilsin.

Qoy 3 oktyabr türk dünyasının ortaq tarixindən gələcəyə uzanan mənəvi körpülərin rəmzi olaraq daim yaşasın.

3 Oktyabr — Türk Dövlətləri Əməkdaşlıq Günü mübarək!

Bir tarixdən doğan əməkdaşlıq,
bir mədəniyyətdən doğan birlik,
bir gələcəyə doğru uzanan böyük yol…

Müəllif:
Qazeteçi,şair,araşdırmaçı yazar, AJB üzvü,zefernews.az saytının rəhbəri, “Zəfər Yolu” İctimai birliyinin sədri, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Təmsilçisi, Ölümsüz Kahramanlar Federasiyasının Azərbaycan Təmsilçisi, Türkiyənin Anasan Yazarlar Birliyinin,Daqistan Respublikası Ədəbiyyatçılar Birliyinin,Azərbaycan Təmsilçisi,Turan Yazarlar Birliyinin üzvü,”ÜFÜQ” Platformasının təsisçisi və direktoru
Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva.