TARİXİN YADDAŞINDA YAŞAYAN QƏHRƏMANLIQ: NEFTÇALADA TÜRK ŞƏHİDLƏRİNİN ƏZİZ XATİRƏSİNƏ EHTİRAM

Bir millətin böyüklüyü yalnız qazandığı qələbələrlə deyil, həm də tarixini, şəhidlərini və onun azadlığı uğrunda canından keçən qəhrəmanları necə yad etməsi ilə ölçülür.

Tarix elə bir müqəddəs yaddaşdır ki, zaman keçdikcə bəzi hadisələrin izləri solsa da, Vətən və insanlıq naminə göstərilən qəhrəmanlıq heç vaxt unudulmur. Xalqın yaddaşında əbədi yaşayan belə hadisələrdən biri də 1918-ci ildə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində baş verən qanlı faciələr və həmin faciələrin qarşısını almaq, dinc əhalini qorumaq üçün mübarizə aparan Qafqaz İslam Ordusunun türk əsgərlərinin göstərdiyi fədakarlıqdır.

1918-ci il Azərbaycan tarixinin həm faciəli, həm də qəhrəmanlıq səhifələri ilə zəngin olan mürəkkəb bir dövrüdür. Həmin ilin iyul ayında Neftçala bölgəsində də erməni-bolşevik silahlı birləşmələrinin törətdiyi qırğınlar yerli əhalinin həyatına ağır zərbələr vurmuşdur. Bu çətin günlərdə bölgənin müdafiəsi və əhalinin xilas edilməsi uğrunda mübarizə aparan Qafqaz İslam Ordusunun döyüşçüləri öz həyatlarını təhlükəyə ataraq tarixin yaddaşına qəhrəmanlıq nümunəsi yazmışlar.

Onlar üçün bu torpaq yad deyildi. Çünki Azərbaycanla Türkiyəni birləşdirən bağ yalnız coğrafi yaxınlıqdan, siyasi münasibətlərdən və ortaq tarixdən ibarət deyildi. Bu bağ qardaşlıq, inam, mənəvi birlik və ortaq taleyin ifadəsi idi. Türk əsgərinin Azərbaycan torpağında göstərdiyi fədakarlıq iki qardaş xalqın tarixində silinməz iz qoydu.

Bankə Seyidlər məzarlığı – qardaşlığın qanla yazılmış tarixinin müqəddəs ünvanı

Bu qəhrəmanlıq tarixinin unudulmaması, gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından Neftçala rayonunun Bankə qəsəbəsində, Seyidlər məzarlığında yerləşən Türk Şəhidliyi abidə kompleksi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

2004-cü ildə ucaldılmış bu abidə 1918-ci ildə Azərbaycan torpaqlarında şəhid olmuş türk əsgərlərinin əziz xatirəsini yaşadan müqəddəs məkanlardan biridir. Burada uyuyan qəhrəmanlar yalnız bir xalqın deyil, iki qardaş xalqın ortaq tarixinin, birliyinin və fədakarlığının rəmzidir. Tarixi mənbələrdə Bankə ərazisində türk əsgərlərinin məzarlarının olduğu, onların xatirəsinin xalqımız tərəfindən ehtiramla qorunduğu qeyd edilir.

Bu gün həmin abidənin qarşısında dayanmaq, şəhidlərin ruhuna dualar oxumaq, onların xatirəsini ehtiramla yad etmək sadəcə bir ziyarət deyil. Bu, tarixə sədaqətin, mənəvi borcun və qardaşlıq dəyərlərinə bağlılığın ifadəsidir.

Məhz belə bir mənəvi missiya ilə Neftçala rayonunun Bankə qəsəbəsindəki Türk Şəhidliyi abidə kompleksi ziyarət edilmişdir.

Ziyarətdə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Samid İmanovun atası Gülağa müəllim və anası Xuraman xanım, Azərbaycanın Vətən Qəhrəmanı Camal İsmayılovun atası Vidadi müəllim və anası Filara ana, el ziyalısı və ağsaqqalı Salman Abdullayev, veteran İlqar Məmmədov, şəhid kəşfiyyatçı Xankişiyev Nicatın atası Aşur müəllim iştirak etmişlər.

Türkiyədən gələn Anadolu Ölümsüz Kahramanlar Konfederasiyasının Genel Başkanı Ahmet Böyükburc, Anadolu Ölümsüz Kahramanlar Konfederasiyasının Azərbaycan Respublikası üzrə təmsilçisi, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Respublikası üzrə təmsilçisi, zefernews.az saytının və TV-nin rəhbəri, jurnalist, şair və yazar Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva da ziyarət iştirakçıları sırasında olmuşlar.

Ziyarət zamanı 1918-ci ildə Azərbaycan torpaqlarının müdafiəsi uğrunda şəhid olmuş türk əsgərlərinin xatirəsi dərin ehtiramla yad edilmiş, onların ruhuna dualar oxunmuşdur.

Bu ziyarətin ən təsirli məqamlarından biri müxtəlif nəsillərin, fərqli həyat yollarının və ortaq mənəvi dəyərlərin bir müqəddəs məkan ətrafında birləşməsi idi.

Bir tərəfdə Azərbaycan torpaqlarının azadlığı uğrunda canından keçmiş qəhrəmanların valideynləri, digər tərəfdə 1918-ci ildə bu torpaqlarda şəhid olmuş türk əsgərlərinin xatirəsinə ehtiram göstərmək üçün Türkiyədən gələn nümayəndələr…

Bu mənzərə bir daha sübut edirdi ki, şəhidlik məfhumu zamanın sərhədlərini aşır. Şəhidlər müxtəlif illərdə, müxtəlif şəraitlərdə dünyalarını dəyişsələr də, onların ortaq amalı Vətənə, torpağa, insanlığa və müqəddəs dəyərlərə sədaqətdir.

Şəhid valideynlərinin müqəddəs varlığı – xalqın mənəvi dayağı

Ziyarətdə iştirak edən şəhid valideynlərinin varlığı tədbirə xüsusi mənəvi məna verirdi.

Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Samid İmanovun atası Gülağa müəllim və anası Xuraman xanım, Azərbaycanın Vətən Qəhrəmanı Camal İsmayılovun atası Vidadi müəllim və anası Filara ana öz övladlarının adını, qəhrəmanlığını və Vətənə xidmət amalını yaşadan müqəddəs insanlardır.

Şəhid valideynləri xalqın yaddaşında yalnız övlad böyüdən ata-analar kimi deyil, Vətənə qəhrəman bəxş etmiş, böyük mənəvi sınaqlardan keçmiş insanlar kimi yaşayırlar.

Şəhid kəşfiyyatçı Xankişiyev Nicatın atası Aşur müəllimin də bu ziyarətdə iştirakı xüsusi ehtiram doğururdu. Çünki şəhid ailələrinə göstərilən diqqət, onların yanında olmaq, övladlarının əziz xatirəsini yaşatmaq hər bir insanın mənəvi məsuliyyətidir.

El ağsaqqalı Salman Abdullayevin, veteran İlqar Məmmədovun iştirakı isə bu görüşün ictimai və mənəvi əhəmiyyətini daha da artırırdı.

Belə görüşlərdə sözlər bəzən hissləri ifadə etməkdə aciz qalır. Çünki şəhid valideynlərinin gözlərində həm qürur, həm həsrət, həm də övladlarının Vətən tarixində əbədi yer tutmasının verdiyi mənəvi ucalıq yaşayır.

Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığı – tarixdən gələcəyə uzanan mənəvi körpü

Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri yalnız diplomatik əlaqələrdən ibarət deyil. Bu münasibətlərin kökündə ortaq dil, mədəniyyət, tarix, mənəviyyat və sarsılmaz qardaşlıq dayanır.

1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycan xalqına göstərdiyi qardaş köməyi tariximizin unudulmaz səhifələrindəndir. Türk əsgərlərinin Azərbaycan torpağında şəhid olması iki xalqın taleyinin necə sıx bağlı olduğunu göstərən tarixi həqiqətdir.

Bu gün həmin qəhrəmanların məzarlarını ziyarət edən Türkiyə nümayəndələrinin iştirakı da tarixi yaddaşa sahib çıxmağın nümunəsidir.

Anadolu Ölümsüz Kahramanlar Konfederasiyasının Genel Başkanı Ahmet Böyükburcun Azərbaycana gələrək şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram göstərməsi, Azərbaycan nümayəndəsi Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva ilə birlikdə bu mənəvi missiyada iştirak etməsi Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin ictimai və humanitar müstəvidə yaşadılmasına xidmət edən təşəbbüs kimi dəyərləndirilə bilər.

Pərvanə Salmanqızı Abdullayevanın ictimai fəaliyyəti, jurnalist və yazar kimi tarixi hadisələrin, şəhidlərin və qəhrəmanlıq salnaməsinin təbliğinə göstərdiyi diqqət də bu ziyarətin informasiya və mənəvi yaddaş baxımından əhəmiyyətini artırır.

Çünki tarix yalnız kitab səhifələrində qalmamalıdır. Tarix yaşadılmalı, yazılmalı, araşdırılmalı, öyrənilməli və gələcək nəsillərə çatdırılmalıdır.

Jurnalistin qələmi, yazarın sözü, ziyalının düşüncəsi, ictimai xadimin fəaliyyəti bu yaddaşın qorunmasında mühüm rol oynayır.

Şəhidlər unudulmur, qəhrəmanlıq tarixə çevrilir

Bankə qəsəbəsindəki Türk Şəhidliyi abidə kompleksi qarşısında edilən dualar bir daha xatırlatdı ki, şəhidlərin xatirəsinə ehtiram göstərmək xalqın mənəvi bütövlüyünün göstəricisidir.

Bu məzarlar bizə bir həqiqəti pıçıldayır: insan ömrü bitə bilər, amma onun Vətən və insanlıq naminə göstərdiyi fədakarlıq əbədi yaşayır.

1918-ci ildə Azərbaycan torpağında şəhid olan türk əsgərləri ilə müasir dövrdə Vətən uğrunda canından keçən Azərbaycan qəhrəmanları arasında zaman fərqi olsa da, onların adlarını birləşdirən müqəddəs amal eynidir – Vətənə sədaqət.

Bu gün Samid İmanovun, Camal İsmayılovun, Nicat Xankişiyevin və Azərbaycanın bütün şəhidlərinin xatirəsi xalqımızın qəlbində yaşayır. Eyni zamanda, 1918-ci ildə Azərbaycan uğrunda şəhid olmuş türk əsgərlərinin xatirəsi də qardaşlıq tariximizin ayrılmaz hissəsidir.

Belə ziyarətlər insanlara bir daha xatırladır ki, şəhidlərin məzarları yalnız keçmişin yadigarı deyil, gələcəyin mənəvi məktəbidir.

Şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq – tarixə sahib çıxmaqdır. Şəhid ailələrinə ehtiram göstərmək – insanlığa hörmətdir. Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığını qorumaq isə ortaq tariximizə sədaqətdir.

SON SÖZ – QARDAŞLIQ TARİXİMİZİN ƏBƏDİ MÜHÜRÜ

Neftçalanın Bankə qəsəbəsində yerləşən Seyidlər məzarlığındakı Türk Şəhidliyi abidə kompleksi qarşısında edilən bu ziyarət yaddaşlarda dərin iz buraxan mənəvi görüşlərdən biri kimi dəyərləndirilə bilər.

Bu müqəddəs məkanda səslənən dualar, göstərilən ehtiram, şəhid valideynlərinin iştirakı və Türkiyədən gələn nümayəndələrin qardaşlıq missiyası bir daha təsdiqlədi ki, Azərbaycan və Türkiyə xalqlarının ortaq tarixi heç zaman unudulmayacaq.

Bu gün biz yalnız dünənin qəhrəmanlarını yad etmirik. Biz həm də gələcək nəsillərə hansı dəyərləri miras qoymalı olduğumuzu xatırlayırıq.

Qoy bu abidə önündə oxunan dualar, edilən ziyarətlər, söylənilən xoş sözlər və göstərilən ehtiram gələcək nəsillərin yaddaşında yaşasın.

Allah 1918-ci ildə Azərbaycan torpaqlarında şəhid olmuş türk əsgərlərinə, Vətən uğrunda canından keçən bütün Azərbaycan şəhidlərinə rəhmət eləsin!

Şəhidlərimizin ruhu şad, məqamları uca olsun!

Yaşasın Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığı!

Bir millət, iki dövlət – ortaq tarix, ortaq yaddaş, sarsılmaz qardaşlıq!

Müəllif:
Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva Jurnalist, şair, araşdırmaçı yazar Anadolu Ölümsüz Kahramanlar Konfederasiyasının Azərbaycan Respublikası üzrə təmsilçisi Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Respublikası üzrə təmsilçisi zefernews.az saytının və TV-nin rəhbəri