SƏSSİZLİYİN DİLİNDƏ DANIŞAN ÜRƏK — İLKİN ŞAHVERDİYEV

Elə insanlar var ki, səsləri eşidilməsə də, yaratdıqları əsərlər əsrlər boyu danışır. Elə ürəklər var ki, sözə ehtiyac duymadan sevgini, mərhəməti və insanlığın ən ali dəyərlərini ifadə edir.

İnsan həyatının dərinliklərini anlamaq üçün bəzən onun danışdığı sözlərə deyil, yaratdığı əsərlərə, baxışlarına, əllərinin gördüyü işlərə və qəlbinin daşıdığı duyğulara nəzər salmaq lazımdır. Çünki insanı insan edən yalnız səsi, eşitmə qabiliyyəti və ya sözlərlə özünü ifadə etməsi deyil. İnsanı ucaldan onun mənəvi zənginliyi, düşüncəsi, mərhəməti, istedadı, zəhməti və başqalarının həyatına bəxş etdiyi dəyərdir.

İlkin Şahverdiyev məhz belə insanlardan biridir. O, nə eşidir, nə də danışır. Lakin onun daxili dünyasına nəzər saldıqda anlayırsan ki, insanın ruhu üçün sərhədlər yoxdur. Bəzən səslərlə dolu dünyanın içində belə insanlar bir-birini anlaya bilmir, ən gözəl sözlər belə duyğulara yol tapa bilmir. Bəzən isə bir insanın səssizliyi minlərlə sözün ifadə edə bilmədiyi həqiqətləri ortaya qoyur.

İlkinin dünyası da bu səssizliyin arxasında gizlənən zəngin bir aləmdir. O aləmdə sevgi var, alicənablıq var, bilik var, sənət var, yaradıcılıq var. Ən əsası isə insanın öz taleyini istedadı və zəhməti ilə mənalandırmaq iradəsi var.

Səssizliyin arxasında yaşayan böyük dünya

Cəmiyyət bəzən insanları ilk baxışdan qiymətləndirməyə tələsir. Eşitməyən insanın eşitməklə, danışmayan insanın danışmaqla bağlı məhdudiyyətinə diqqət yetirir, lakin onun daxilində hansı düşüncələrin, arzuların, hisslərin və bacarıqların yaşadığını görməyə tələsmir.

Halbuki hər bir insanın özünəməxsus dünyası, özünü ifadə etmək yolu, özünə aid mənəvi dili vardır.

İlkin Şahverdiyevin həyatına bu həqiqətin işığında baxmaq lazımdır. Onu yalnız eşitməyən və danışmayan bir insan kimi təqdim etmək onun şəxsiyyətini natamam göstərmək olardı. Çünki İlkin, hər şeydən əvvəl, yaradıcı ruhu, zəngin daxili aləmi, sevgisi, biliyi və insanlara fayda vermək bacarığı olan bir şəxsiyyətdir.

Onun sükutu boşluq deyil. Bu sükutun içində düşüncə, müşahidə, duyğu və yaradıcılıq yaşayır.

İnsan bəzən sözlərin arxasında gizlənir, bəzən isə heç bir söz demədən öz həqiqətini ortaya qoyur. İlkinin sənətə münasibətində, rəssamlıq və heykəltaraşlıq qabiliyyətində də məhz belə bir ifadə gücü görünür. O, daxili dünyasını sənətin dili ilə ifadə edir, hisslərini formaya, düşüncələrini obraza, estetik duyumunu rənglərə və xətlərə çevirir.

Bu, sadəcə peşə bacarığı deyil. Bu, insanın özünü tanımasının, dünyanı özünəməxsus şəkildə dərk etməsinin və həmin dünyanı başqaları ilə bölüşməsinin yollarından biridir.

Əllərin danışdığı sənət — heykəltaraşın və rəssamın ruhu

Heykəltaraşlıq səbir, diqqət, dəqiqlik və məkan duyumu tələb edən sənətdir. Daşın, gil və ya başqa materialların içində bir obraz görmək, həmin obrazı düşüncədə formalaşdırmaq və onu gerçəkliyə çevirmək hər yaradıcı insana nəsib olmur.

Rəssamlıq isə insanın gördüklərini, duyduqlarını və düşündüklərini rənglərin, xətlərin, işıq və kölgənin dili ilə ifadə etmək sənətidir. Bu sənətdə bəzən bir rəng bir cümlənin, bir xətt bütöv bir fikrin, bir obraz isə böyük bir həyat hekayəsinin yerini tutur.

İlkin Şahverdiyev həm heykəltaraş, həm də rəssam kimi bu iki sənət dünyasının daşıyıcısıdır. Onun istedadı haqqında düşünərkən bir məqam xüsusi diqqət çəkir: insan özünü ifadə etmək üçün yalnız səsə və sözə möhtac deyil. Bəzən əllər düşüncənin davamına, rənglər hisslərin ifadəsinə, sənət isə insanın dünyaya açılan pəncərəsinə çevrilir.

Bir heykəlin yaranması üçün yalnız əllərin işləməsi kifayət etmir. Əvvəlcə düşüncə formalaşmalı, xəyalda bir obraz yaranmalı, sonra həmin obraz səbir və zəhmətlə maddi formaya çevrilməlidir. Rəsm də belədir. Kətan üzərindəki hər bir xəttin arxasında müşahidə, seçim və duyğu dayanır.

İlkinin sənət yolu bizə xatırladır ki, istedadın ifadə formaları müxtəlifdir. Bir insan sözlə danışır, digəri musiqi ilə, başqası rənglərlə, digəri isə yaratdığı heykəllərlə özünü dünyaya tanıdır.

 

Sənətin böyüklüyü onun hansı səslə təqdim edilməsində deyil, insanda hansı duyğunu oyatmasındadır.

Bəlkə də heykəltaraşın ən böyük qüdrəti elə budur: başqalarının yalnız material kimi gördüyü bir parçanın içində gələcək əsəri görmək. Rəssamın qüdrəti isə hamının baxdığı dünyada başqalarının fərq etmədiyi gözəlliyi kəşf etməkdir.

Bu baxımdan, İlkinin sənəti onun daxili aləminin görünən ifadəsidir. O, səssizliyin içindən yaradıcılığa, yaradıcılıqdan isə insanlarla mənəvi ünsiyyətə doğru bir yol qurur.

Alicənablıq, sevgi və mənəvi zənginlik

İstedad insanı fərqləndirə bilər, amma onun şəxsiyyətini müəyyənləşdirən yalnız istedad deyil. Bilik insanı irəli apara bilər, amma onun mənəvi böyüklüyünü müəyyən edən davranışları, başqalarına münasibəti və qəlbinin zənginliyidir.

İlkin Şahverdiyev haqqında danışarkən onun sevgi dolu, alicənab və savadlı insan kimi xarakterizə edilməsi bu portretin əsas cizgilərindəndir.

Alicənablıq insanın özünü başqalarından üstün tutmaması, insanlara hörmətlə yanaşması, münasibətlərində səmimiyyət və ləyaqət nümayiş etdirməsidir. Əsl alicənablıq nümayiş üçün deyil, insanın daxilindən gələn mənəvi keyfiyyətdir.

Sevgi isə yalnız söylənilən sözlərdən ibarət deyil. Sevgi qayğıda, sədaqətdə, diqqətdə, anlayışda və insanın başqasının varlığına verdiyi dəyərdə yaşayır.

Bəzən insanlar sevgilərini uzun cümlələrlə ifadə edirlər, bəzən isə onu əməlləri ilə göstərirlər. Həyatın ən mühüm həqiqətlərindən biri də budur ki, insanın dəyəri özünü hansı üsulla ifadə etməsindən asılı olmayaraq, onun şəxsiyyətində, davranışlarında və başqalarına verdiyi mənəvi töhfədə üzə çıxır.

İlkinin obrazı bizə insanı zahiri xüsusiyyətləri ilə deyil, bütöv şəxsiyyəti ilə tanımağın vacibliyini xatırladır. Onun daxili zənginliyinə diqqət yetirmək, istedadını görmək, biliyinə hörmət etmək və yaradıcılığını qiymətləndirmək hər birimizin üzərinə düşən mənəvi məsuliyyətdir.

Çünki həqiqi hörmət mərhəmətlə məhdudlaşmır. Həqiqi hörmət insanın imkanlarını, qabiliyyətlərini, hüquqlarını və şəxsiyyətini qəbul etməkdən başlayır.

Müəllimlik — biliyi gələcəyə daşımaq missiyası

İlkin Şahverdiyevin müəllim kimi fəaliyyət göstərməsi onun həyat hekayəsinə ayrıca məna verir. Çünki müəllimlik yalnız müəyyən bilikləri öyrətmək deyil. Müəllimlik insanın gələcəyinə toxunmaq, onda bacarıqların inkişafına şərait yaratmaq, yaradıcılığına istiqamət vermək və özünəinamını gücləndirmək missiyasıdır.

Yaxşı müəllim şagirdə yalnız hazır cavabları təqdim etmir. O, sual verməyi, düşünməyi, araşdırmağı, səhvlərdən nəticə çıxarmağı və öz yolunu tapmağı öyrədir.

Sənət müəlliminin məsuliyyəti isə daha incədir. O, şagirdin yalnız əl bacarığını deyil, estetik düşüncəsini, müşahidə qabiliyyətini, təxəyyülünü və özünəməxsus ifadə tərzini inkişaf etdirməyə çalışır.

Rəssamlıq və heykəltaraşlıq kimi sahələrdə hər bir şagirdin fərqli dünyası vardır. Birinin xəttə, digərinin rəngə, başqasının formaya və həcmə xüsusi marağı ola bilər. Müəllimin vəzifəsi bu fərqləri görmək, hər bir şagirdin potensialını üzə çıxarmaq və onun inkişafına dəstək olmaqdır.

İlkinin müəllimlik fəaliyyəti haqqında düşünərkən insan istər-istəməz belə bir qənaətə gəlir: təcrübəsini və biliyini başqalarına ötürmək insanın cəmiyyət qarşısında ən dəyərli xidmətlərindən biridir.

Müəllim özündən sonra yalnız öyrətdiyi dərsi deyil, yetişdirdiyi insanları, onlarda oyatdığı marağı və yaratdığı imkanları da qoyub gedir.

Əgər bir şagird müəlliminin verdiyi bilik sayəsində öz istedadını kəşf edirsə, bir gənc sənətə bağlanırsa, bir insan öz bacarığına inanmağa başlayırsa, deməli, müəllimin zəhməti gələcəkdə də yaşamağa davam edir.

Bu mənada İlkin Şahverdiyevin müəllim kimi fəaliyyəti onun rəssamlıq və heykəltaraşlıq yaradıcılığını tamamlayan mühüm bir istiqamətdir.

Səssizliyin dili və insanlığın böyük dərsi

İnsanlar tarix boyu bir-biri ilə ünsiyyət qurmağın müxtəlif yollarını yaradıb. Söz, yazı, jest, mimika, təsvir, musiqi və sənət bu yolların yalnız bir hissəsidir.

Eşitməyən və danışmayan insanların ünsiyyət vasitələrindən biri də işarət dilidir. Bu dil öz qrammatikası, ifadə imkanları və mədəniyyəti olan tam bir dildir. Ona görə də belə insanları yalnız səssizliklə əlaqələndirmək düzgün olmazdı. Onların da düşüncələri, fikirləri, arzuları və cəmiyyətə verə biləcəkləri töhfələr vardır.

İlkin Şahverdiyevin həyat hekayəsi haqqında yazmaq həm də cəmiyyətin diqqətini mühüm bir məsələyə yönəltmək deməkdir: insanları fiziki xüsusiyyətlərinə görə deyil, şəxsiyyətlərinə və imkanlarına görə tanımaq lazımdır.

Bərabər imkanların yaradılması, əlçatan təhsil, ünsiyyət vasitələrinin əlçatanlığı və yaradıcı fəaliyyət üçün münasib şərait hər bir insanın potensialını ortaya qoymasına kömək edir.

İnsanlara dəstək olmaq onların yerinə qərar vermək deyil. Onların öz qərarlarını verməsi, öz istedadlarını inkişaf etdirməsi və cəmiyyətin bərabərhüquqlu üzvü kimi iştirak etməsi üçün maneələri aradan qaldırmaqdır.

İlkinin timsalında biz istedadın müxtəlif formalarda üzə çıxa bildiyini görürük. Onun sənəti, biliyi və müəllimlik fəaliyyəti haqqında danışmaqla bir həqiqəti də vurğulayırıq: hər bir insanın hekayəsi onu ilk baxışdan qiymətləndirməkdən daha dərindir.

İnsan bəzən bir rəsm əsəri ilə özünü ifadə edir, bəzən bir heykəllə düşüncəsini görünən edir, bəzən isə bir şagirdə öyrətdiyi biliklə gələcəyə iz qoyur.

Beləliklə, ünsiyyət yalnız səsin eşidilməsi ilə ölçülmür. Əsl ünsiyyət insanın digərini anlamağa çalışması, onun özünü ifadə etmək yoluna hörmət etməsi və qurulan mənəvi bağın səmimiyyətindədir.

İstedadın qiyməti və cəmiyyətin məsuliyyəti

Hər bir istedadın inkişafı üçün zəhmət, zaman, təcrübə və imkan lazımdır. Heç bir yaradıcı insan yalnız istedadı olduğu üçün bütün maneələri asanlıqla aşa bilmir. İnsanların öz bacarıqlarını inkişaf etdirməsi üçün təhsil, peşəkar dəstək, yaradıcılıq mühiti, sərgilərdə iştirak və əməyinin layiqincə qiymətləndirilməsi vacibdir.

İlkin Şahverdiyev kimi rəssam və heykəltaraşların yaradıcılığına diqqət yetirmək, onların əsərlərini nümayiş etdirmək, sənət fəaliyyəti üçün imkanlar yaratmaq həm mədəniyyətin inkişafına, həm də cəmiyyətin daha inklüziv olmasına xidmət edir.

Bir sənətkarın əsərlərinin sərgilənməsi onun yaradıcılığını daha geniş auditoriyaya çatdıra bilər. Onun müəllim kimi təcrübəsinin paylaşılması gənclərə yeni imkanlar aça bilər. Əməyinin obyektiv qiymətləndirilməsi isə istedadın daha da inkişafına şərait yarada bilər.

İlkin haqqında yazılan bu esse də onun şəxsiyyətinə və sənətinə diqqət yönəltmək məqsədi daşıyır. Çünki bəzən bir insanın həyat hekayəsini anlatmaq başqalarının da görmədiyimiz istedadları kəşf etməsinə səbəb olur.

Cəmiyyətin böyüklüyü yalnız məşhur adları tanıması ilə ölçülmür. Cəmiyyətin mənəvi səviyyəsi onun hər bir insanın qabiliyyətinə, əməyinə və ləyaqətinə nə dərəcədə hörmət göstərməsi ilə də müəyyən olunur.

İnsan ömrünün əsl izləri

Həyatın sonunda insanın arxasında qoyduğu ən dəyərli iz yalnız qazandığı uğurlar və topladığı nailiyyətlər deyil. İnsan onunla tanış olanların yaddaşında yaratdığı xoş duyğularla, öyrətdiyi biliklərlə, gördüyü xeyirxah işlərlə və dünyaya bəxş etdiyi gözəlliklərlə də yaşayır.

Sənətkarın əsəri onun düşüncəsinin maddiləşmiş ifadəsidir. Müəllimin yetişdirdiyi şagird onun biliyinin gələcəyə ötürülməsidir. Alicənab insanın davranışı isə başqalarının yaddaşında yaşayan mənəvi nümunədir.

İlkin Şahverdiyevin həyat portretində bu üç istiqamət — sənət, müəllimlik və mənəvi keyfiyyətlər — bir-birini tamamlayır.

O, rəssam kimi rənglərin və xətlərin, heykəltaraş kimi formaların və həcmli obrazların dili ilə dünyaya öz baxışını təqdim edir. Müəllim kimi biliyini başqaları ilə bölüşür. İnsan kimi isə sevgi, alicənablıq və daxili zənginliklə səciyyələnən bir obraz yaradır.

Onun haqqında danışarkən əsas məqsəd onu başqaları ilə müqayisə etmək deyil. Məqsəd onun özünəməxsusluğunu görmək, sənətinə diqqət yetirmək və hər bir insanın öz fərdi imkanları ilə dəyərli olduğunu bir daha xatırlatmaqdır.

Çünki hər bir insanın öz yolu var. Kimsə bu yolu sözlərlə, kimsə musiqi ilə, kimsə elmlə, kimsə isə sənətlə qurur. Əsas məsələ insanın öz yolunda necə irəliləməsi, nə yaratması və başqalarının həyatına hansı dəyəri qatmasıdır.

Son söz — səssizliyin içində ucalan sənət

İlkin Şahverdiyevin hekayəsi bizə insan haqqında tələsik hökm verməməyin vacibliyini öyrədir. İlk baxışda görünən xüsusiyyətlər şəxsiyyətin yalnız kiçik bir hissəsidir. Əsl dərinlik isə insanın düşüncəsində, duyğularında, istedadında, zəhmətində və başqaları ilə qurduğu münasibətlərdə gizlənir.

Onun dünyası haqqında danışarkən sükutu bir çatışmazlıq simvoluna çevirmək əvəzinə, diqqətimizi onun yaradıcılığına, müəllimlik fəaliyyətinə və mənəvi keyfiyyətlərinə yönəltmək daha doğrudur. Çünki insanı tanımaq onun hansı imkanlara sahib olmadığını sadalamaq deyil, hansı imkanları gerçəkləşdirdiyini görməkdir.

İlkinin rəssamlığı və heykəltaraşlığı bizə xatırladır ki, gözəllik müxtəlif formalarda yaranır. Müəllimliyi biliyin paylaşılmasının dəyərini göstərir. Onun sevgi dolu və alicənab şəxsiyyət kimi təqdim olunması isə insanlığın ən vacib keyfiyyətlərinin heç bir fiziki sərhədlə ölçülmədiyini vurğulayır.

Bəzən bir insanın yaratdığı heykəl uzun illər yaşayır. Bəzən onun çəkdiyi rəsm gələcək nəsillərin yaddaşında qalır. Bəzən də bir müəllimin şagirdinə verdiyi kiçik bir məsləhət bütöv bir həyatın istiqamətini dəyişir.

İlkin Şahverdiyevin də sənəti, biliyi və əməyi ilə belə izlər qoyması onun həyat hekayəsinin ən dəyərli tərəflərindən biridir.

İnsanlığın böyüklüyü səsin gücündə deyil, qəlbin zənginliyindədir. İstedadın böyüklüyü insanın hansı şəraitdə doğulmasında deyil, öz bacarığı ilə nələr yaratmasındadır. Həqiqi dəyər isə insanın öz varlığı ilə dünyaya nə bəxş edə bilməsindədir.

İlkin Şahverdiyevin həyatına həsr olunan bu yazı hər birimizə bir həqiqəti xatırlatsın: insanı anlamaq üçün bəzən qulaqlarımızdan daha çox qəlbimizə, baxışlarımızdan daha çox düşüncəmizə ehtiyacımız var.

Sənət danışır. Zəhmət danışır. Yaxşılıq danışır. İnsanlıq danışır.

Və bəzən bütün bu səslər sözsüz də eşidilir…

 

Müəllif:
Qazeteçi,şair,araşdırmaçı yazar, AJB üzvü,zefernews.az saytının rəhbəri, “Zəfər Yolu” İctimai birliyinin sədri, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Təmsilçisi, Ölümsüz Kahramanlar Federasiyasının Azərbaycan Təmsilçisi, Türkiyənin Anasan Yazarlar Birliyinin,Daqistan Respublikası Ədəbiyyatçılar Birliyinin,Azərbaycan Təmsilçisi,Turan Yazarlar Birliyinin üzvü,”ÜFÜQ” Platformasının təsisçisi və direktoru
Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva.