10 NOYABR — BİR MİLLƏTİN YADDAŞINDA YAŞAYAN LİDER: MUSTAFA KAMAL ATATÜRKÜN ANIM GÜNÜ

Tarix şəxsiyyətləri zamanın sınağından keçirir, böyük ideyalar isə zamanın sərhədlərini aşaraq nəsillərin yaddaşında yaşayır.

10 noyabr Türkiyə tarixində dərin hüzn, ehtiram və minnətdarlıq hissləri ilə xatırlanan əlamətdar gündür. Bu gün Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu və ilk prezidenti, türk xalqının tarixində mühüm iz qoymuş Mustafa Kamal Atatürkün anım günüdür.

1938-ci il noyabrın 10-da, saat 09:05-də İstanbulun Dolmabahçə sarayında Mustafa Kamal Atatürk əbədiyyətə qovuşdu. Onun vəfatı yalnız bir dövlətin rəhbərinin itkisi deyil, bütöv bir xalqın taleyində mühüm rol oynamış tarixi şəxsiyyətlə vidalaşması idi.

Lakin tarixdə elə insanlar var ki, onların ömrü fiziki həyatlarının başa çatması ilə bitmir. Onlar yaratdıqları ideyalar, gördükləri işlər, xalqına bəxş etdikləri milli özünüdərk və dövlətçilik düşüncəsi ilə yaşamaqda davam edirlər.

Bir imperiyanın süqutundan yeni dövlətin doğuluşuna

XX əsrin əvvəlləri türk xalqı üçün ağır sınaqlar, müharibələr və siyasi dəyişikliklər dövrü idi. Osmanlı imperiyasının süqutu, Birinci Dünya müharibəsinin nəticələri və Anadolu torpaqlarının işğalı xalqın gələcəyini ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu.

Məhz belə mürəkkəb tarixi şəraitdə Mustafa Kamal Paşa milli mübarizənin önündə dayandı.

1919-cu il mayın 19-da Samsuna çıxışı Türkiyə İstiqlal mübarizəsinin başlanğıc mərhələsinin rəmzinə çevrildi. Bu mübarizə xalqın azadlıq, müstəqillik və milli suverenlik iradəsini bir araya gətirdi.

1920-ci il aprelin 23-də Türkiyə Böyük Millət Məclisinin açılması milli iradənin dövlətçilik müstəvisində təcəssümü oldu. Ardınca aparılan İstiqlal müharibəsi nəticəsində türk xalqı öz müstəqil gələcəyini müəyyənləşdirmək uğrunda mübarizəsini davam etdirdi.

1923-cü il oktyabrın 29-da Türkiyə Cümhuriyyəti elan edildi. Mustafa Kamal Atatürk Cümhuriyyətin ilk prezidenti seçildi.

Bu hadisə türk dövlətçilik tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı idi.

Atatürk və müasir Türkiyənin quruculuq yolu

Atatürk yalnız müstəqillik mübarizəsinin hərbi-siyasi lideri kimi deyil, həm də yeni dövlətin quruculuq prosesində həyata keçirilən islahatlarla yadda qaldı.

Onun rəhbərliyi dövründə təhsil, hüquq, idarəçilik, dil, əlifba, elm və ictimai həyat sahələrində mühüm dəyişikliklər həyata keçirildi.

1928-ci ildə latın qrafikalı yeni türk əlifbasının qəbul edilməsi, 1933-cü ildə universitet islahatı, qadınların ictimai və siyasi həyatda iştirak imkanlarının genişləndirilməsi həmin dövrün mühüm yenilikləri sırasında idi.

Atatürkün dövlətçilik düşüncəsinin əsas istiqamətlərindən biri milli suverenlik, respublika idarəçiliyi, elmə və təhsilə əsaslanan inkişaf idi.

Onun məşhur fikri — “Ən böyük savaş cəhalətə qarşı aparılan savaşdır” — təhsilin və maarifçiliyin cəmiyyətin gələcəyindəki əhəmiyyətini ifadə edir.

Atatürk üçün gələcək yalnız siyasi müstəqilliklə məhdudlaşmırdı. O, müstəqil dövlətin gücünü savadlı, düşünən, araşdıran və yaradıcı insanlarda görürdü.

Atatürk və Azərbaycan — tarixin birləşdirdiyi qardaşlıq

Azərbaycan və Türkiyə xalqlarını birləşdirən bağlar ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə, mənəvi dəyərlərə və qardaşlıq duyğularına söykənir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Türkiyə arasında 1918-ci ildə qurulan münasibətlər, Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycan xalqına göstərdiyi dəstək və sonrakı dövrlərdə inkişaf edən əlaqələr bu tarixi yaxınlığın mühüm səhifələridir.

Atatürk Azərbaycanla münasibətlərə də xüsusi diqqət yetirirdi. Onun 1921-ci ildə Azərbaycan Sovet Respublikası ilə Türkiyə arasında diplomatik münasibətlərin qurulması dövründə nümayiş etdirdiyi siyasi yanaşma iki xalqın əlaqələrinin tarixində mühüm yer tutur.

Atatürkün “Azərbaycanın sevinci bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir” fikri iki xalq arasındakı mənəvi yaxınlığın ifadəsi kimi geniş xatırlanır.

Bu gün Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri qarşılıqlı hörmət, etimad, strateji əməkdaşlıq və ortaq maraqlar əsasında inkişaf edir.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” ifadəsi isə bu qardaşlığın ən yaddaqalan siyasi və mənəvi formuluna çevrilib.

Zaman keçir, ideyalar yaşayır

10 noyabr yalnız bir anım tarixi deyil. Bu gün həm də insanı tarix, dövlətçilik, milli yaddaş, azadlıq və gələcək qarşısında məsuliyyət haqqında düşünməyə çağırır.

Atatürkün həyat yolu göstərir ki, xalqın gələcəyini müəyyənləşdirən əsas amillərdən biri onun öz gücünə inamı, milli birliyi və maariflənməyə verdiyi dəyərdir.

Tarixi şəxsiyyətləri yaşadan yalnız onların adları deyil, arxalarında qoyduqları irsdir. Bu irsi qorumaq, öyrənmək, gələcək nəsillərə çatdırmaq isə hər bir cəmiyyətin mənəvi məsuliyyətidir.

Bu gün Türkiyədə saat 09:05-də səslənən sirenlər, bir dəqiqəlik sükut və Atatürkün xatirəsinə göstərilən ehtiram xalqın tarixi yaddaşının canlı ifadəsidir.

Son söz əvəzinə…

Böyük şəxsiyyətlər dünyadan köçür, lakin onların yaratdığı tarix yaşayır. Zaman onların ömür səhifələrini bağlasa da, ideyalarını və xalqın yaddaşında tutduqları yeri silə bilmir.

Mustafa Kamal Atatürk türk xalqının müstəqillik mübarizəsi, Cümhuriyyətin qurulması və müasir Türkiyənin formalaşması tarixində özünəməxsus yer tutan şəxsiyyətdir.

10 noyabrda onun əziz xatirəsini ehtiramla yad edir, Türkiyə xalqına dərin hörmətimizi bildiririk.

Ruhu şad, xatirəsi əziz olsun!

Yaşasın müstəqil Türkiyə!
Yaşasın Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığı!

Müəllif:
Qazeteçi,şair,araşdırmaçı yazar, AJB üzvü,zefernews.az saytının , TV-NİN rəhbəri, “Zəfər Yolu” İctimai birliyinin sədri, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Təmsilçisi,Türkiyənin Anadolu Ölümsüz Kahramanlar Konfederasiyasının  Azərbaycan Təmsilçisi, Türkiyənin Anasan Yazarlar Birliyinin,Daqistan Respublikası Ədəbiyyatçılar Birliyinin,Azərbaycan Təmsilçisi,Turan Yazarlar Birliyinin üzvü,”XXI Əsrin Ziyalıları Zirvəsi” Platformasının təsisçisi və direktoru
Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva.