15 SENTYABR — BAKININ QURTULUŞU

Tarixin yaddaşına yazılan əbədi Zəfər dastanı

Pərvanə Salmanqızı

Bəzi tarixlər var ki, onları yalnız təqvimdəki bir rəqəm kimi yaşatmaq mümkün deyil. Onlar millətin yaddaşına həkk olunur, nəsillərdən-nəsillərə ötürülür, zaman keçdikcə öz mənasını daha da böyüdür.

15 sentyabr 1918-ci il — Bakının Qurtuluş Günü məhz belə müqəddəs tarixlərdəndir.

108 il əvvəl, 1918-ci ilin 15 sentyabrında Azərbaycan və Osmanlı türk əsgərlərinin çiyin-çiyinə apardığı mübarizə nəticəsində Bakı işğaldan azad edildi. Nuru Paşanın komandanlıq etdiyi Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan hərbi qüvvələri böyük qəhrəmanlıq göstərərək Bakının azadlığı uğrunda son dərəcə ağır döyüşlərdən keçdilər.

Bu, sadəcə bir şəhərin azad edilməsi deyildi.

Bu, Azərbaycanın paytaxtına qovuşması, milli dövlətçilik arzusunun möhkəmlənməsi və istiqlal ideyasının tarix qarşısında özünə daha möhkəm yer qazanması idi.

Bakı uğrunda mübarizə

1918-ci il Azərbaycan üçün son dərəcə mürəkkəb və taleyüklü bir dövr idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yenicə yaranmışdı. Ölkənin müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və gələcək dövlətçilik taleyi ciddi təhlükələrlə üz-üzə idi.

Bakı isə yalnız Azərbaycanın iqtisadi və siyasi mərkəzi deyildi. Xəzərin sahilində yerləşən bu şəhər neft sərvətləri, strateji mövqeyi və tarixi əhəmiyyəti ilə regionda böyük geosiyasi maraqların mərkəzinə çevrilmişdi.

Bakının azadlığı uğrunda gedən döyüşlər Azərbaycan tarixinin ən ağır və şərəfli səhifələrindən birinə çevrildi.

Nuru Paşanın rəhbərlik etdiyi Qafqaz İslam Ordusunun tərkibində Osmanlı əsgərləri ilə yanaşı Azərbaycan könüllüləri və hərbçiləri də döyüşürdülər.

Onları birləşdirən yalnız hərbi məqsəd deyildi.

Onları dil, tarix, mədəniyyət, qardaşlıq və ortaq taleyin yaratdığı mənəvi bağ bir araya gətirmişdi.

Səngərlərdə bir-birinə dayaq olan Azərbaycan və Anadolu türkləri tarixə bir həqiqəti yazdılar:

Qardaşlıq yalnız sözlə deyil, ən çətin gündə göstərilən sədaqətlə ölçülür.

15 sentyabrın səhəri

1918-ci il sentyabrın 15-də Bakı uğrunda həlledici döyüşlər başa çatdı və şəhər azad edildi.

Bu qələbə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi həyatında da mühüm dönüş yaratdı. Hökumət Gəncədən Bakıya köçdü və Bakı Azərbaycanın paytaxtına çevrildi.

Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin paytaxtı öz siyasi və tarixi mərkəzinə qovuşdu.

Bakı artıq yalnız qədim bir şəhər deyildi.

O, müstəqil Azərbaycanın ürəyi idi.

Xəzərin mavi suları üzərində dalğalanan üçrəngli bayraq Azərbaycanın yeni dövlətçilik tarixinin rəmzinə çevrilirdi.

Qardaşlığın qanla yazılmış imzası

15 sentyabr tarixinin ən böyük mənalarından biri də Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığının tarixdəki parlaq təzahürlərindən biri olmasıdır.

Azərbaycanın taleyinin ağır günlərində Anadolu türklərinin köməyə gəlməsi iki xalq arasındakı münasibətlərin sadəcə siyasi maraqlardan ibarət olmadığını göstərdi.

Bu münasibətlərin kökündə qardaşlıq dayanırdı.

Qardaşlıq bəzən bir sözlə ifadə olunur, bəzən bir bayraqla, bəzən bir mahnı ilə…

Amma ən böyük qardaşlıq özünü çətin gündə göstərir.

1918-ci ilin Azərbaycanı ilə Osmanlı Türkiyəsinin tarixdə kəsişən yolu məhz belə bir qardaşlığın nümunəsidir.

Tarixdən bu günə uzanan Zəfər yolu

Tarix heç vaxt yalnız keçmiş haqqında danışmır.

Tarix həm də bu günümüzü anlamaq üçün bizə güzgü tutur.

1918-ci ildə Bakı uğrunda mübarizə aparan Azərbaycan və türk əsgərlərinin ruhunda olan birlik və həmrəylik sonrakı nəsillər üçün böyük mənəvi mirasa çevrildi.

Aradan onilliklər keçdi.

Azərbaycan müxtəlif sınaqlardan keçdi.

Müstəqilliyini yenidən bərpa etdi.

Torpaqlarımızın işğalı ilə üzləşdi.

Və nəhayət, Azərbaycan Ordusu 2020-ci ildə Vətən müharibəsində tarixi Zəfər qazandı.

2023-cü ildə isə dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi istiqamətində yeni tarixi mərhələ tamamlandı.

Bu baxımdan, 1918-ci ilin Bakı Zəfəri ilə müasir Azərbaycanın Zəfər tarixini bir-birindən ayrı təsəvvür etmək çətindir.

Çünki hər iki dövrün arxasında eyni mənəvi dəyər dayanır:

Vətən sevgisi, dövlətçilik iradəsi və milli birlik.

Bakı — yaddaşımızın şəhəri

Bakı bu gün dünyanın müasir şəhərlərindən biridir.

Göydələnləri, işıqları, bulvarı, qədim İçərişəhəri, Xəzərin sahilindəki möhtəşəm görünüşü ilə Azərbaycanın müasir simasını dünyaya nümayiş etdirir.

Lakin Bakının hər daşında tarix yatır.

Bu şəhərin küçələri müxtəlif dövrlərin izlərini daşıyır.

Bakı yalnız neftin, küləyin və Xəzərin şəhəri deyil.

Bakı həm də müstəqillik arzularının, mübarizələrin, itkilərin və Zəfərlərin şəhəridir.

15 sentyabr isə həmin yaddaşın ən parlaq səhifələrindən biridir.

Tarix bizə nə deyir?

Tarix bizə deyir ki, dövlətçilik asan qazanılmır.

Azadlıq asan əldə edilmir.

Müstəqillik yalnız elan edilmir — qorunur, yaşadılır və gələcək nəsillərə ötürülür.

1918-ci ildə Azərbaycanın istiqlalını müdafiə edən insanlar gələcək nəsillərin azad yaşaması üçün mübarizə aparırdılar.

Bu gün biz həmin insanların adlarını yalnız tarix kitablarında deyil, milli yaddaşımızda yaşatmalıyıq.

Çünki öz tarixini unudan xalq gələcəyinə gedən yolu da itirə bilər.

Tarix yaddaşdır. Yaddaş isə millətin mənəvi qalxanıdır.

Əbədi qardaşlıq

15 sentyabr həm də Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığının əbədi simvollarından biridir.

Bu qardaşlıq zamanın sınaqlarından keçib.

1918-ci ildə Bakının azadlığında çiyin-çiyinə dayanan iki xalqın övladları bu gün də müxtəlif sahələrdə bir-birinə dəstək verirlər.

Bu münasibət artıq yalnız tarixdən gələn bir miras deyil.

O, gələcəyə yönəlmiş böyük bir birlikdir.

Azərbaycan və Türkiyənin bayraqları yanaşı dalğalananda tarix sanki yenidən danışır:

“Bir millətin iki dövləti, bir ürəyin iki döyüntüsü…”

Əbədi ehtiram

Bu gün, 15 sentyabr 2026-cı ildə, Bakının Qurtuluşunun 108-ci ildönümündə 1918-ci ilin qəhrəmanlarını dərin ehtiramla yad edirik.

Nuru Paşanın komandanlığı altında Bakının azadlığı uğrunda döyüşən Qafqaz İslam Ordusunun, Azərbaycan hərbçilərinin və bu müqəddəs mübarizədə həyatını itirən bütün şəhidlərin ruhu qarşısında baş əyirik.

Onların qanı ilə yazılan tarix bizə bir həqiqəti xatırladır:

Vətən torpaqdan daha böyük anlayışdır. Vətən onu qoruyan insanların ruhudur.

Bu gün azad Bakının işıqları Xəzərin sularına düşərkən 15 sentyabr 1918-ci ilin qəhrəmanlarının xatirəsi də həmin işıqlarda yaşayır.

Qoy gələcək nəsillər bu tarixi unutmasın.

Qoy 15 sentyabr hər zaman Bakının azadlığının, Azərbaycanın dövlətçilik iradəsinin və Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığının əbədi rəmzi kimi yaşasın.

Bakımız azad, bayrağımız uca, dövlətimiz əbədi olsun!

15 Sentyabr — Bakının Qurtuluş Günü mübarək!

1918-ci ildə Bakı uğrunda canından keçən bütün şəhidlərimizə Allahdan rəhmət diləyir, onların əziz xatirəsini dərin hörmət və ehtiramla yad edirik.

Qəhrəmanlar unudulmur.
Tarix susmur.
Vətən yaşadıqca Zəfər dastanı da yaşayır.

15 EYLÜL — BAKÜ’NÜN KURTULUŞU

Tarihin hafızasına yazılan sonsuz Zafer destanı

Pervane Salmanqızı

Bazı tarihler vardır ki, onları yalnızca takvimdeki bir gün olarak değerlendirmek mümkün değildir. Onlar milletlerin hafızasına kazınır, nesilden nesile aktarılır ve zaman geçtikçe anlamı daha da büyür.

15 Eylül 1918 — Bakü’nün Kurtuluş Günü işte böyle şerefli ve unutulmaz tarihlerden biridir.

108 yıl önce, 15 Eylül 1918 tarihinde, Nuri Paşa’nın komutasındaki Kafkas İslam Ordusu ile Azerbaycan birliklerinin ortak mücadelesi sonucunda Bakü işgalden kurtarıldı.

Bu yalnızca bir şehrin kurtuluşu değildi.

Bu, Azerbaycan’ın başkentine kavuşması, milli devletçilik idealinin güçlenmesi ve bağımsızlık düşüncesinin tarihte kalıcı bir yer edinmesi anlamına geliyordu.

Bakü uğruna verilen mücadele

1918 yılı Azerbaycan için son derece çetin ve kader belirleyici bir dönemdi.

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti yeni kurulmuştu. Ülkenin bağımsızlığı, toprak bütünlüğü ve devletçilik geleceği ciddi tehditlerle karşı karşıyaydı.

Bakü ise yalnızca Azerbaycan’ın siyasi ve ekonomik merkezi değildi. Hazar Denizi kıyısındaki stratejik konumu ve zengin petrol kaynakları nedeniyle bölgesel ve uluslararası güçlerin büyük ilgisini çekiyordu.

Bakü’nün kurtuluşu için verilen mücadele, Azerbaycan tarihinin en ağır fakat aynı zamanda en şerefli sayfalarından birine dönüştü.

Nuri Paşa’nın komutasındaki Kafkas İslam Ordusu saflarında Osmanlı askerlerinin yanında Azerbaycanlı askerler ve gönüllüler de omuz omuza savaşıyordu.

Onları birleştiren yalnızca askeri bir hedef değildi.

Onları aynı tarih, aynı dil, aynı kültür, kardeşlik duygusu ve ortak kader bir araya getiriyordu.

Siperlerde birbirine omuz veren Azerbaycanlı ve Anadolu Türkleri tarihe büyük bir hakikati yazdılar:

Kardeşlik yalnızca sözlerle değil, en zor zamanda gösterilen sadakatle ölçülür.

15 Eylül’ün şafağı

15 Eylül 1918 tarihinde Bakü uğrunda verilen mücadele zaferle sonuçlandı ve şehir kurtarıldı.

Bu zafer, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin siyasi hayatında da büyük bir dönüm noktası oldu.

Hükümet Gence’den Bakü’ye taşındı ve Bakü Azerbaycan’ın başkenti oldu.

Böylece Azerbaycan Halk Cumhuriyeti kendi tarihi ve siyasi merkezine kavuştu.

Bakü artık yalnızca kadim bir şehir değildi.

O, bağımsız Azerbaycan’ın kalbi idi.

Hazar’ın mavi sularına bakarak dalgalanan üç renkli bayrak, Azerbaycan’ın yeni devletçilik tarihinin simgesine dönüştü.

Kardeşliğin kanla yazılmış imzası

15 Eylül tarihinin en büyük anlamlarından biri de Azerbaycan–Türkiye kardeşliğinin tarihteki en güçlü örneklerinden biri olmasıdır.

Azerbaycan’ın zor günlerinde Anadolu’dan gelen kardeşlerin yardımı, iki halk arasındaki ilişkinin yalnızca siyasi çıkarlara dayanmadığını gösterdi.

Bu ilişkinin temelinde kardeşlik vardı.

Kardeşlik bazen bir sözle ifade edilir, bazen bir bayrakla, bazen bir türküyle…

Fakat kardeşliğin en büyük anlamı zor günde ortaya çıkar.

1918 yılında Azerbaycan ve Osmanlı Türkiye’sinin kader yollarının kesişmesi, tarihin unutulmaz kardeşlik destanlarından birini meydana getirdi.

Tarihten bugüne uzanan Zafer yolu

Tarih yalnızca geçmişi anlatmaz.

Tarih, bugünümüzü anlamamız ve geleceğimizi daha sağlam kurmamız için bize bir ayna tutar.

1918 yılında Bakü uğrunda mücadele eden Azerbaycanlı ve Türk askerlerinin ruhundaki birlik ve dayanışma, sonraki nesillere büyük bir manevi miras bıraktı.

Yıllar geçti.

Azerbaycan yeniden bağımsızlığına kavuştu.

Zorlu sınavlardan geçti.

Topraklarının işgaliyle karşı karşıya kaldı.

Ve 2020 yılında Azerbaycan Ordusu, Vatan Savaşı’nda tarihi bir Zafer kazandı.

2023 yılında ise devlet egemenliğinin tamamen yeniden tesis edilmesiyle Azerbaycan’ın toprak bütünlüğü ve egemenliği yönünde yeni bir tarihi dönem tamamlandı.

Bu nedenle 1918 Bakü Zaferi ile günümüz Azerbaycan’ının Zafer tarihini birbirinden tamamen ayrı düşünmek mümkün değildir.

Çünkü her iki dönemin temelinde aynı ruh vardır:

Vatan sevgisi, milli birlik, devletçilik iradesi ve özgürlük tutkusu.

Bakü — tarihimizin yaşayan hafızası

Bugün Bakü, dünyanın modern ve gelişmiş şehirlerinden biridir.

Gökdelenleri, ışıkları, Hazar sahili, Bulvarı ve kadim İçerişehir’i ile Azerbaycan’ın modern yüzünü dünyaya göstermektedir.

Fakat Bakü’nün her taşında tarih vardır.

Bu şehrin sokakları farklı dönemlerin izlerini taşımaktadır.

Bakü yalnızca petrolün, rüzgârın ve Hazar’ın şehri değildir.

Bakü aynı zamanda bağımsızlık ideallerinin, mücadelelerin, fedakârlıkların ve zaferlerin şehridir.

15 Eylül ise bu tarihi hafızanın en parlak sayfalarından biridir.

Tarih bize ne söylüyor?

Tarih bize şunu öğretir:

Devlet kolay kurulmaz.
Özgürlük kolay kazanılmaz.
Bağımsızlık yalnızca ilan edilmez; korunur, yaşatılır ve gelecek nesillere emanet edilir.

1918 yılında Azerbaycan’ın bağımsızlığını savunan insanlar, gelecek nesillerin özgür yaşayabilmesi için mücadele ettiler.

Bugün onların isimlerini yalnızca tarih kitaplarında değil, milli hafızamızda da yaşatmalıyız.

Çünkü kendi tarihini unutan bir millet, geleceğe giden yolunu da kaybedebilir.

Tarih hafızadır. Hafıza ise milletin manevi kalkanıdır.

Sonsuz kardeşlik

15 Eylül aynı zamanda Azerbaycan ile Türkiye arasındaki ebedi kardeşliğin simgelerinden biridir.

Bu kardeşlik zamanın sınavlarından geçmiştir.

1918 yılında Bakü’nün kurtuluşu için omuz omuza savaşan iki milletin evlatlarının bıraktığı miras, bugün de yaşamaktadır.

Bugün Azerbaycan ve Türkiye bayrakları yan yana dalgalandığında tarih yeniden konuşuyor:

“Bir millet, iki devlet; tek yürek, tek kader…”

Ebedi saygıyla

Bugün, 15 Eylül 2026 tarihinde, Bakü’nün Kurtuluşu’nun 108. yıl dönümünde 1918 yılının kahramanlarını derin saygı ve minnetle anıyoruz.

Nuri Paşa’nın komutasında Bakü’nün kurtuluşu uğrunda savaşan Kafkas İslam Ordusu’nun, Azerbaycan askerlerinin ve bu kutsal mücadelede hayatını kaybeden bütün şehitlerin aziz hatırası önünde saygıyla eğiliyoruz.

Onların kanıyla yazılan tarih bize bir gerçeği hatırlatıyor:

Vatan yalnızca topraktan ibaret değildir. Vatan, onu koruyan insanların ruhudur.

Bugün özgür Bakü’nün ışıkları Hazar’ın sularına yansırken, 15 Eylül 1918’in kahramanlarının hatırası da o ışıklarda yaşamaya devam ediyor.

Gelecek nesiller bu tarihi hiçbir zaman unutmasın.

15 Eylül, her zaman Bakü’nün kurtuluşunun, Azerbaycan’ın devletçilik iradesinin ve Azerbaycan–Türkiye kardeşliğinin ebedi sembolü olarak yaşasın.

Bakü’müz özgür, bayrağımız yüce, devletimiz daim olsun!

15 Eylül — Bakü’nün Kurtuluş Günü kutlu olsun!

1918 yılında Bakü uğrunda can veren bütün şehitlerimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyoruz.

Kahramanlar unutulmaz.
Tarih susmaz.
Vatan yaşadıkça Zafer destanı da yaşamaya devam eder.

Müəllif:
Qazeteçi,şair,araşdırmaçı yazar, AJB üzvü,zefernews.az saytının rəhbəri, “Zəfər Yolu” İctimai birliyinin sədri, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Təmsilçisi, Ölümsüz Kahramanlar Federasiyasının Azərbaycan Təmsilçisi, Türkiyənin Anasan Yazarlar Birliyinin,Daqistan Respublikası Ədəbiyyatçılar Birliyinin,Azərbaycan Təmsilçisi,Turan Yazarlar Birliyinin üzvü
Pərvanə Salmanqızı Abdullayeva.