20 İyul 1974 – Kıbrıs Barış Harekâtı: Tarixin Dəyişdiyi Gün

Tarix bəzən elə günlər yazır ki, onların izi yalnız torpaqlarda deyil, millətlərin yaddaşında, nəsillərin ruhunda və gələcəyin taleyində yaşayır. 20 iyul 1974-cü il də Türk dünyasının tarixində məhz belə taleyüklü günlərdən biridir. Bu tarix Kıbrıs türklərinin varlığını, təhlükəsizliyini və yaşamaq haqqını qorumaq məqsədilə həyata keçirilən Kıbrıs Barış Harekâtı ilə yadda qalmışdır.

Kıbrıs əsrlər boyu Aralıq dənizinin ən strateji adalarından biri olmuş, müxtəlif dövlətlərin maraq dairəsində yer almışdır. XX əsrin ortalarından etibarən adada yaşayan türk və yunan icmaları arasında artan siyasi gərginlik, xüsusilə də Kıbrıs türklərinə qarşı həyata keçirilən zorakılıqlar bölgədə dərin humanitar böhran yaratmışdı. 1963-cü ildən başlayaraq baş verən qanlı hadisələr, kəndlərin dağıdılması, günahsız insanların qətlə yetirilməsi və minlərlə ailənin doğma yurdlarından didərgin salınması Kıbrıs türklərinin həyatını təhlükə altına salmışdı.

1974-cü il iyulun 15-də Yunanıstan hərbi xuntasının dəstəyi ilə Kıbrısda dövlət çevrilişi həyata keçirildi. Bu çevriliş adanın Yunanıstana birləşdirilməsi ideyasını gerçəkləşdirməyə yönəlmişdi və bölgədə yeni faciələrin başlanacağı təhlükəsini daha da artırdı. Mövcud vəziyyət beynəlxalq müqavilələr çərçivəsində Türkiyənin qarant dövlət kimi üzərinə düşən məsuliyyəti gündəmə gətirdi.

20 iyul 1974-cü ildə Türkiyə Respublikasının Baş naziri Bülənt Ecevitin qərarı ilə Türk Silahlı Qüvvələri Kıbrıs Barış Harekâtına başladı. Hərəkatın məqsədi adada yaşayan türk əhalisinin təhlükəsizliyini təmin etmək, qan tökülməsinin qarşısını almaq və konstitusion nizamı bərpa etmək idi. Əməliyyatın ilk mərhələsindən sonra aparılan danışıqlar nəticə vermədiyindən, 14 avqust 1974-cü ildə ikinci mərhələ həyata keçirildi və adanın təxminən 37 faizi türk nəzarətinə keçdi.

Bu hadisələrin nəticəsində yüz minlərlə insan öz doğma evlərini tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Şimaldan cənuba, cənubdan şimala böyük köç dalğaları yaşandı. Müharibənin ən ağır yükünü isə hər zaman olduğu kimi sadə insanlar – analar, uşaqlar, yaşlılar və ailələr çəkdi. Bu fakt bir daha göstərdi ki, müharibənin qalibi olmur; onun ən böyük itkisi insan həyatıdır.

Lakin Kıbrıs Barış Harekâtı Türk xalqının yaddaşında yalnız hərbi əməliyyat kimi deyil, həm də Kıbrıs türklərinin varlığının və milli kimliyinin qorunması uğrunda atılmış tarixi addım kimi yaşayır. Bu hadisə Türk dünyasının həmrəyliyini, milli iradəsini və ortaq taleyini nümayiş etdirən mühüm səhifələrdən biri hesab edilir.

Tarixə baxarkən hadisələri yalnız silahların səsi ilə deyil, onların doğurduğu nəticələrlə qiymətləndirmək lazımdır. Hər bir müharibə insanlığa sülhün nə qədər qiymətli olduğunu xatırladır. Ən böyük zəfər yalnız torpaq qazanmaq deyil, gələcək nəsillərin qorxu içində deyil, əmin-amanlıq içində yaşaya bilməsidir.

Bu gün Kıbrıs Barış Harekâtının ildönümünü anarkən, həmin gün canını fəda edən bütün şəhidləri dərin ehtiramla yad edir, qazilərə minnətdarlığımızı bildiririk. Onların göstərdiyi fədakarlıq tarix kitablarının səhifələrində deyil, bir millətin vicdanında yaşayır.

Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin, qazilərimizə uzun ömür və cansağlığı nəsib etsin. Türk dünyasının birliyi, Kıbrısın və bütün bölgənin əbədi sülh, sabitlik və qarşılıqlı hörmət içində yaşaması ən böyük arzumuzdur. Çünki tarixdən alınan ən qiymətli dərs budur: ədalətin olduğu yerdə sülh, sülhün olduğu yerdə isə gələcək var.

Tarix yalnız keçmişi xatırlamaq üçün yazılmır. Tarix, həm də gələcəyi qurmaq üçün ən böyük müəllimdir. Kıbrısın hər qarış torpağı bizə xatırladır ki, azadlıq heç vaxt asan qazanılmır. Onun arxasında minlərlə insanın göz yaşı, şəhidlərin qanı, anaların duaları və bir millətin sarsılmaz iradəsi dayanır.

20 İyul 1974-cü il Türk millətinin yalnız hərbi gücünü deyil, həm də milli vicdanını dünyaya göstərdiyi bir tarix oldu. O gün dənizin mavi üfüqlərini yararaq Kıbrıs sahillərinə çatan türk əsgəri silahından əvvəl ürəyində mərhəmət, vicdan və məsuliyyət daşıyırdı. Çünki onun məqsədi nifrət deyil, təhlükə altında yaşayan insanların həyatını qorumaq idi.

Kıbrıs uğrunda canından keçən qəhrəmanlar bizə bir həqiqəti öyrətdilər: Vətən yalnız xəritədə görünən sərhədlər deyil. Vətən insanın dili, dini, mədəniyyəti, milli kimliyi, ata-baba ocağı və gələcəyidir. Bu dəyərləri qorumaq isə hər bir millətin ən müqəddəs borcudur.

Türk dünyasının tarixi qəhrəmanlıq salnamələri ilə zəngindir. Malazgirtdən Çanaqqalaya, Sakaryadan Qurtuluş savaşına, Qarabağdan Kıbrısa qədər uzanan bu şərəf yolu bir millətin heç vaxt əsarəti qəbul etmədiyini göstərir. Bu yolun hər addımında şəhidlərin müqəddəs qanı, qazilərin fədakarlığı və anaların duaları var.

Lakin tarix bizə başqa bir həqiqəti də pıçıldayır. Qələbənin ən ali zirvəsi sülhdür. Silahlar susanda insanlıq danışmalıdır. Nifrətin yerini qarşılıqlı hörmət, düşmənçiliyin yerini dialoq, müharibələrin yerini isə ədalət almalıdır. Çünki gələcək nəsillər bizdən yalnız qalibiyyət hekayələri deyil, həm də sülh içində yaşaya biləcəkləri bir dünya miras almağı gözləyirlər.

Bu gün Kıbrıs Barış Harekâtının ildönümündə tarix qarşısında baş əyərək şəhidlərimizi sonsuz ehtiramla anırıq. Onların hər biri millətin vicdanında yaşayan əbədi məşəldir. Onların xatirəsi yaşadıqca milli birlik ruhu da yaşayacaq, Türk dünyasının həmrəyliyi daha da möhkəmlənəcəkdir.

Qoy Aralıq dənizinin dalğaları hər zaman sülh nəğməsi oxusun. Qoy Kıbrısın səmasında yalnız azadlığın, qardaşlığın və insanlığın bayrağı dalğalansın. Çünki əbədi olan nə müharibədir, nə də qarşıdurma. Əbədi olan haqqın, ədalətin və insan ləyaqətinin müdafiəsidir.

Tarix qəhrəmanlarını unutduran millətlər gələcəyini də unudar. Qəhrəmanlarını yaşadan xalqlar isə öz dövlətini, milli kimliyini və mənəvi dəyərlərini əbədi yaşatmağı bacarar.

Ruhları şad olsun bütün şəhidlərimizin…

Yaşasın Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığı!
Yaşasın Türk dünyasının birliyi!

Müəllif:
Pərvanə Salmanqızı
Qazeteçi,şair,araşdırmaçı yazar, AJB üzvü,zefernews.az saytının rəhbəri, Dünya Afşarlar Dərnəyinin Azərbaycan Təmsilçisi.Türkiyənin Anasan Yazarlar Birliyinin,Daqistan Respublikası Ədəbiyyatçılar Birliyinin,Azərbaycan Təmsilçisi,Turan Yazarlar Birliyinin üzvü.