Avqustun qızmar bir günündə

“Bir ömürlük Xatirə”

Avqustun qızmar bir günündə, şəhərin səs-küylü, tozlu küçələrindən birində, 12 yaşlı Rəsul əlində 1 manatlıq pulla dondurma axtarırdı. Əslində, o pulu anası ona dondurma almaq üçün yox, çörək almaq üçün vermişdi. Amma hava o qədər isti idi ki, sanki “Beynəlxalq Günəş Sərgisi” məhz Bakı üzərində keçirilirdi. O istidə bir dondurma yeməmək günah sayılardı.

Rəsul çörək almaq bəhanəsi ilə evdən çıxmışdı. Gözlərini dondurma satıcısı axtararaq küçələri dolaşırdı. Nəhayət, köhnə köşkün yanında qırmızı rəngli əl arabasında “Plombir” satan yaşlı bir kişi gördü. Arabaya yaxınlaşdı. Əlindəki 1 manatı sıxaraq uzatdı:

– Bir dənə, zəhmət olmasa.

Satıcı gülümsədi. O gülümsəmədə həm istiliyin yorğunluğu, həm də nəvələrinə danışmadığı bir həyat vardı.

– Pulun əskikdi, balam. Bu gün plombir 1 manat 20 qəpikdi.

Rəsul boynunu bükdü. Çörək pulu ilə plombir belə ala bilməmək insana qəribə bir acizlik hiss etdirir.

Amma yaşlı satıcı bir az düşündü, sonra əlini uzadıb plombiri ona uzatdı:

– Al, mən də istəmirəm sən bu istidə susuz qalasan. Bircə söz – böyüyəndə heç kimi bu cür istidə susuz buraxma.

Rəsul plombiri aldı və heç bilmədiyi bir hisslə, bir az utanaraq, bir az da minnətdarlıqla uzaqlaşdı. O vaxt bilmirdi ki, bu dondurma onun həyatındakı bir şeyin başlanğıcı olacaq.

Aradan 17 il keçdi…

Rəsul indi 29 yaşındadır. Tanınmış memardır. Avropada oxumuş, Dubayda layihələrdə iştirak etmiş, amma nə qədər uğurlu olsa da, heç vaxt həmin yay gününü və o plombir satan yaşlı kişini unutmadı. İllərdir onu axtarırdı – bəlkə də özünü tapmaq üçün.

Bir yay günü, Bakıya istirahətə gəlmişdi. Hava yenə 40 dərəcə idi. O isti, tozlu asfalt, küçədə öz-özünə əriyən dondurma — hər şey onu yenidən o uşaqlığa qaytardı. Birdən yadına düşdü: həmin küçə hələ də yerindədir! Elə həmin gün uşaqlıq küçəsinə yollandı.

Ətraf dəyişmişdi. Köhnə köşk yox idi. Qırmızı əl arabası da, satıcı da yox. Rəsul dərin bir köks ötürdü. Artıq çox gec idi.

Kölgədə oturub susuz halda keçmişini düşünəndə qarşısına 10 yaşlı bir oğlan çıxdı. Eyni o, özü kimi idi. Tərləmişdi, susamışdı. Əlində 1 manat vardı.

Oğlan dönüb Rəsula baxdı:

– Əmi, burda dondurma satan var?

Rəsul bir anlıq dayandı. Öz uşaqlığını gördü sanki. Ayağa qalxdı və oğlana dedi:

– Gəl, gedək sənə plombir alım.

Marketə girdilər. Soyuducudan iki dənə plombir çıxartdı. Kassada pulunu ödəyib, birini oğlana, birini də özünə verdi. Onlar birlikdə pilləkənin kənarında oturub dondurmanı yedilər.

Rəsul oğlana baxıb gülümsədi:

– Mən də sənin yaşında bu plombiri bir əmi verəndə çox sevinmişdim. İndi sıra məndədir.

Uşaq dondurmanı yalayaraq soruşdu:

– Niyə vermişdi ki?

Rəsul dayandı. Cavabı hazır deyildi. Amma sonra dedi:

– Çünki yay istisində ən gözəl şey dondurma deyil, paylaşmaqdır. O adam mənə təkcə dondurma yox, insanlığı öyrətdi. Mən də sənə ötürürəm.

O gündən sonra Rəsul şəhərin müxtəlif yerlərində “Bir dondurma-Bir Xatirə” adlı kiçik bir sosial layihə başlatdı. Yay aylarında istidə küçələrdə olan uşaqlara pulsuz dondurma paylamaq üçün könüllülər qrupu qurdu. Hər dondurma verəndə isə bir cümlə deyirdi:

“Bu dondurma təkcə sərinlik deyil. Bu, yaxşılığın dadıdır.”

Və beləliklə, o bir dondurma ilə başlayan hekayə minlərlə uşağın yayına sərin toxunuş kimi çatdı.

Çünki həyat… bəzən sadəcə bir plombir qədər sadə, amma bir plombir qədər də dəyərli olur.

Aradan daha 20 il keçdi.

Rəsul artıq 49 yaşındaydı. Vaxtilə uşaq ikən bir dondurma ilə başlayan yol, onu dünyanın müxtəlif yerlərində xeyriyyə işləri görən bir insana çevirmişdi. Amma onun üçün ən dəyərli layihə – “Bir dondurma-Bir Xatirə” hərəkatı idi. Hər yay ayı Bakının, Sumqayıtın, Gəncənin, hətta kəndlərin isti küçələrində uşaqlara pulsuz dondurmalar paylanırdı. Sanki o plombir, uşaqlığın içindəki sərinliyi, təmizliyi qoruyub saxlayırdı.

Bir gün media ona sual verdi:

– Cənab Rəsul, siz bu qədər uğurlu memar, biznesmen, xeyriyyəçisiniz. Amma bu dondurma layihəsi sizin üçün niyə bu qədər vacibdir?

Rəsul gülümsədi və dedi:

– Çünki mənə bir plombir verən insan mənim gələcəyimi dəyişdi. Əgər o gün o kişi mənə o dondurmanı verməsəydi, bəlkə də bu gün burada olmazdım.

O, Kim idi?

Rəsul bir məsələni illərlə düşünmüşdü: Bəs o yaşlı plombir satan əmi kim idi?

Nə adı yadında idi, nə də hansı məhəllədə yaşadığını bilirdi. Yeganə xatırladığı onun gülümsəməsi və “Heç kimi bu istidə susuz buraxma” sözləri idi.

Bir gün təsadüfən sosial mediada, “Bakı xatirələri” adlı bir səhifədə 1980-1990-cı illərin küçə satıcılarının şəkilləri paylaşıldı. Fotoşəkillərdən birində tanış bir sima vardı — eyni o qırmızı əl arabalı plombirçi!

Şəklin altında yazılmışdı:
“Şakir baba – 30 il dondurma satmış, 3 uşaq böyütmüş, son illərini qocalar evində keçirmiş sadə və mehriban bir insan.”

Rəsulun içi titrədi. O adı unutmuşdu, amma simanı əsla. Araşdırdı, qocalar evini tapdı, lakin oradan cavab gəldi:

“Şakir kişi 6 il əvvəl vəfat edib. Amma sağlığında bir cümləni tez-tez deyərdi: ‘Bilirəm, bir uşağın həyatını dəyişmişəm. Mənə o kifayətdir.’”

Rəsul həmin gün sakitcə sahildə oturdu, plombir aldı və bir kağıza yazdı:

“İnsan həyatı bəzən bir dondurmaya bərabər olur. Amma o dondurmanı verən əlin içində kainat qədər sevgi varsa – o artıq bir taleyə çevrilir.”

İndi o plombiri alan uşaq – yəni Rəsulun özü, daha bir uşağın həyatını dəyişmişdi.

O kiçik oğlan — 10 yaşlı, pilləkəndə onunla dondurma yeyən uşaq, indi universitet tələbəsi idi. Adı Əmir idi. O gün plombir yeyəndə soruşmuşdu:

– Əmi, siz mənə niyə kömək etdiniz?

İndi Əmir eyni sualı öz tələbələrinə verirdi. Çünki o da yay tətilində gənc könüllü kimi “Bir dondurma Bir Xatirə” layihəsinə qoşulmuşdu. Hər dəfə bir uşaqla dondurma yeyəndə deyirdi: