Yuxular: Şüurun Zamanla İnformasiya Rezonansıdırmı?
Yuxular əsrlər boyu həm fəlsəfənin, həm də elmin cavab axtardığı ən sirli hadisələrdən biri olmuşdur. Müasir neyrobiologiya yuxuları əsasən beynin yaddaşı emal etməsi, emosiyaları tənzimləməsi və təsadüfi sinir impulslarını mənalandırması ilə izah edir. Lakin bu izahlar bəzi fenomenləri – xüsusilə gələcək hadisələri xatırladan yuxuları, déjà vu təcrübələrini və yüksək dəqiqlikli intuitiv hissləri tam şəkildə açıqlaya bilmir.
Astrobios Hipotezi bu məsələyə fərqli yanaşma təklif edir. Bu modelə görə, kainatın ən fundamental səviyyəsi maddə və ya enerji deyil, informasiya mühitidir. Zaman isə mütləq və dəyişməz ölçü deyil; o, informasiya axınlarının sinxronlaşması nəticəsində meydana gələn emergent xüsusiyyətdir. Əgər zaman informasiyanın təşkil olunma formasıdırsa, onda şüurun bəzi hallarda bu informasiya strukturlarının müxtəlif temporal qatları ilə rezonansa girməsi nəzəri cəhətdən mümkün ola bilər.
Bu yanaşma kvant mexanikasında məşhur qoşa yarıq təcrübəsi ilə maraqlı konseptual əlaqə yaradır. Həmin təcrübə göstərir ki, kvant sisteminin davranışı informasiyanın əldə olunub-olunmamasından asılı olaraq dəyişir. Burada vacib məqam müşahidəçinin “şüuru” deyil, sistem haqqında hansı informasiyanın mövcud olmasıdır. Bu fakt informasiyanın fiziki proseslərdə fundamental rol oynadığını göstərir və Astrobios Hipotezində informasiyanın əsas reallıq elementi kimi qəbul edilməsi ilə konseptual uyğunluq təşkil edir.
Bu çərçivədə yuxular beynin sadəcə daxili təsəvvürləri deyil, müəyyən hallarda daha fundamental informasiya mühiti ilə rezonansın nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə yuxu zamanı xarici duyğu siqnallarının minimuma enməsi beynin informasiya rezonansına daha açıq vəziyyətə keçməsinə şərait yarada bilər. Belə olduqda bəzi yuxular keçmiş, indiki və ya gələcək informasiya strukturları ilə zəif rezonans əlaqələri yarada bilər.
Bu fikir hazırkı elmi konsensusun bir hissəsi deyil və eksperimental təsdiqə malik nəzəri model kimi qiymətləndirilməlidir. Bununla belə, əgər gələcək tədqiqatlar şüurun informasiya strukturları ilə qarşılıqlı təsirini və zamanın emergent xarakterini təsdiqləyə bilsə, yuxuların mahiyyətinə dair anlayışımız köklü şəkildə dəyişə bilər. Bəlkə də yuxular sadəcə beynin yaratdığı təsvirlər deyil. Bəlkə onlar zamanın özündən deyil, zamanı formalaşdıran informasiya qatlarından gələn zəif rezonans siqnallarıdır.
Müəllif: yazıçı, Astrobios Hipotezinin müəllifi və şəxsi inkişaf məsləhətçisi – Məhəmməd Kərimov