Göz yaşları və zamanın səssizliyi

Bu, mistik-fəlsəfi realizmdir və sufi ədəbiyyatına yaxın üslubdur. Xaqani kimi şairə uyğun atmosferdir

Göz yaşları və zamanın səssizliyi

(hekayə)

Xaqani Şirvani XII əsrin böyük Azərbaycan şairi və filosofudur. O, daha çox qəzəl, qəsidə və fəlsəfi şeirləri ilə tanınır. Onun dövründə roman janrı mövcud olmadığından bu janrda əsəri olmamışdır.
Xaqaninin həyat və yaradıcılığına məftun bir yazıçı kimi əvvəl onun haqqında roman yazdım. Daha sonra poema üzərində düşündüm və dörd ildən sonra həmin poemanı da ərsəyə gətirdim. “Şuşa mənim şah anam” adlı kitabımda dərc olundu. Bu dəfə isə kiçik bir hekayə yazmaq istədim.
İbn Xaqani, gənc şair, Şirvanın geniş düzənliklərində sanki itirilmişdi. Onun qəlbi bir tərəfdən dünya malından və şan-şöhrətdən uzaqlaşmağa çalışırdı, digər tərəfdən isə daxilində bir səsləniş vardı həyatın mənasını, həqiqəti tapmaq arzusu. Qələmi ilə dünyaya meydan oxusa da, öz daxili ziddiyyətləri ilə baş-başa qalmışdı. Zaman keçdikcə özünü dünya ilə dil tapa bilməyən bir yolçu kimi hiss edirdi.
Bu yolun sonunda bir qoca dərviş onun qarşısına çıxdı və soruşdu:
Həyatın səndən istədiyi nədir, gənc şair? Sən bu dünyaya nə verməyə gəldin?
İbn Xaqani susdu. O, bu sualın cavabını axtararkən gözləri günəşin batışını izləyirdi. Zamanın səssiz qapısı günləri bir-birinə calayırdı.
Günlər keçdi. İbn Xaqani Şirvanın qaranlıq və dərin dağ yollarında irəliləyirdi. Onun addımları əvvəlki kimi inamlı deyildi. Qəlbində daşıdığı suallar ağırlaşmışdı. Hər gecə dağların kölgəsində ulduzlara baxıb düşünərdi:
Mən kiməm? Mənim yolum nədir?
Bir axşam böyük bir mağaranın önündə dayandı. Girişdə heç bir işarə yox idi, lakin içəridən qəribə bir sükut axırdı dərin, sakit və sanki əsrlərdir toxunulmamış bir sükut…
İbn Xaqani tərəddüd etmədən içəri daxil oldu. Mağaranın divarlarında qədim rəsmlər və yazılar vardı. Hər biri ona tanış gəlirdi. Bunlar həqiqət axtaran şairlərin simvolları idi.
Mağaranın ortasında qədim bir qapı diqqətini çəkdi. Qapının üzərində yazılmışdı:
“Zamanın sükutu ilə açılan qapı yalnız öz qəlbinə güvənənə açılar.”
İbn Xaqani bir anlıq duruxdu. Zamanın sükutu ilə açılan qapı nə demək idi? Yazını diqqətlə oxuduqca anladı ki, bu qapı keçmişin ağırlıqlarını və dünyanın boyunduruqlarını atmaqla açılacaq. O, öz qəlbinin dərinliklərinə enməli idi.
Dərin bir nəfəs alıb qapıya toxundu. Heç bir səs çıxmadı. Qapı bağlı idi. Lakin o artıq cavabın səssizlikdə olduğuna inanırdı. Diz çökərək ürəyində pıçıldadı:
Ey Zaman, ey dünya, mənə öz həqiqətini aç!
Birdən mağara işıqlandı. Bu işıq günəşdən və ya aydan deyildi. İbn Xaqaninin öz daxili aləmindən gəlirdi. O an anladı ki, həqiqət heç vaxt kənarda olmamışdır həqiqət həmişə onun daxilində gizlənmişdir.
Qapı yavaş-yavaş açıldı.
Arxasında nə dünya zənginlikləri, nə də vədlər vardı. Yalnız böyük bir güzgü…
Güzgüdə özünü gördü lakin fərqli bir şəkildə. Daha yetkin, daha dərin düşüncəli, amma yenə də uşaq məsumiyyəti ilə dolu.
Güzgüdəki surət sanki danışırdı.
Sən bu dünyaya cavablar axtarmaq üçün gəldin, lakin özündə olan cavabları görmədin. İndi öz varlığının həqiqətini görmə zamanıdır. Keçmişin ağrıları və dünyanın yükü səndən alınacaq, əgər sən ondan azad olmağa hazırsansa.
İbn Xaqani başa düşdü ki, dünyanın ziddiyyətləri və mübarizələri həqiqi mənliyə aparan yolun bir hissəsidir. Həyatın məqsədi cavabları tapmaq deyil, o cavabları öz içində yaratmaqdır.
Bir an sonra güzgü yox oldu. O, yenidən dağların arasında tək idi. Amma bu dəfə qəlbində bir yüngüllük və sülh vardı.
İbn Xaqani artıq bilirdi… zamanın səssizliyi ilə insan öz mənliyini tapa bilər.