Zaur Ustacın öz dünyası, söz dünyası

“YOLUN SONUNDA GÜNƏŞ VAR”
(Zaur Ustacın öz dünyası, söz dünyası)
Zaur Ustacın “YOLUN SONUNDA GÜNƏŞ VAR” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında yol–insan–zaman üçbucağını həm poetik, həm də fəlsəfi-publisistik dərinliklə ifadə edən nümunələrdəndir. Bu mətn təkcə lirika deyil. O, oxucunu daxili hesabat verməyə, həyatın mənası üzərində düşünməyə dəvət edən bir çağırışdır.
Şeirin ilk misrasından aydın olur ki, söhbət adi bir fiziki yoldan getmir. Burada yol taleyin, seçimin, insanın özünə doğru hərəkətinin metaforasıdır:
“Bu yol özünə doğru
sakit bir irəliləyişdir.”
Müəllif yol anlayışını nə qaçış, nə də qayıdış kimi təqdim edir. Bu, insanın öz iç dünyasına, öz həqiqətinə doğru apardığı səssiz, amma qətiyyətli yürüşdür. Bu baxımdan şeir ekzistensial fəlsəfə ilə səsləşir: insan haradan gəldiyini deyil, kimə çevrildiyini anlamalıdır.
Günəş şeirdə təkcə təbiət hadisəsi deyil. O, mənəvi məqsədin, ümidin, saf niyyətin simvoludur. Maraqlıdır ki, Günəş yolun sonunda deyil, sanki yolun özündədir:
“Günəş dayanıb yerində,
üfüqün lap kənarında,
səni gözlər.”
Bu gözləmə passiv deyil. Günəş insanın hazır olub-olmamasını yoxlayır. Onun rəngi insanın əməlindən asılıdır – parlaq da ola bilər, solğun da. Bu misra müəllifin açıq publisistik mövqeyidir: işıq kənardan verilmir, qazanılır.
Payız şeirdə təsadüfi mövsüm seçimi deyil. Payız – hesab vaxtıdır. Yarpaqlar keçmişi təmsil edir, yolun “daş yaddaşı” isə kollektiv tarixdir:
“Bu yolun daş yaddaşında
neçə ananın gözləri,
neçə min ilin sözü var.”
Burada yol artıq milli yaddaşa çevrilir. Analıq göz yaşları, minillik söz – bu, xalqın keçdiyi əzablı, amma şərəfli tarixin poetik kodudur. Müəllif fərdi taleni ümummilli taleyin içində təqdim edir.
Şeirin ən güclü poetik cəhətlərindən biri təbiətin danışan subyektə çevrilməsidir. Külək xəbər yayır, qamışlar baş əyir, sükut danışır. Bu, klassik Şərq poetikasının müasir interpretasiyasıdır. Xüsusilə qamış obrazı sufi mətnlərini xatırladır:
“— Keç,
amma iz qoymadan yox,
ürək qoyaraq keç.”
Bu çağırış artıq poetik deyil, əxlaqi prinsipdir. Müəllif oxucuya deyir: iz buraxmaq kifayət deyil, ürək buraxmaq lazımdır.
Şeirin kulminasiya nöqtələrindən biri zamanla bağlı misralardır:
“ayağın altda
vaxt xırdalanır”
Bu obraz zamanın insan üzərində hökmranlığının qırıldığını göstərir. İnsan yola çevrildikcə qorxular azalır. Bu, daxili azadlığın poetik ifadəsidir. Qorxu gedir, məsuliyyət gəlir.
Şeir finalda açıq publisistik çağırışa çevrilir:
“Biz getməsək, adi yoldu,
biz gedəndə dünya olur”
Bu misralar Zaur Ustacın həm şair, həm də publisist kimliyini aydın göstərir. Burada oxucu passiv müşahidəçi deyil, məsuliyyət daşıyan subyektdir. Dünya hazır vəziyyətdə verilmir – insanın addımı ilə formalaşır.
“YOLUN SONUNDA GÜNƏŞ VAR” şeiri:
-fərdi mənəvi axtarışı,
-milli yaddaşı,
-fəlsəfi düşüncəni,
-publisistik məsuliyyəti
vahid poetik mətnə çevirən mükəmməl sənət nümunəsidir.
Zaur Ustac bu şeirlə oxucuya bir yol göstərmir, yolun özünə çevirir. Və bu yolun üstündə doğan Günəş nə sorğu-sual edir, nə də hökm verir – sadəcə işıq saçır. Çünki həqiqi işıq hara getdiyini soruşmaz.
Bu şeir müasir Azərbaycan ədəbiyyatında daxili oyanışın, sakit irəliləyişin və məsuliyyətli işığın poetik güzgüsü kimi dəyərləndirilməlidir.