Türkan Hüseynlinin “Qız qalası” adlı əsəri

Türkan Hüseynlinin “Qız qalası” adlı əsəri
(beşinci yazı)

Azərbaycan təsviri sənətində milli simvolların bədii təcəssümü hər zaman xüsusi yer tutmuşdur. Bu baxımdan gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Qız qalası” adlı əsəri həm mövzu seçimi, həm də ifadə vasitələri ilə diqqət çəkən və dərin mənalar daşıyan yaradıcılıq nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Əsərin adı birbaşa Azərbaycanın ən qədim və sirli memarlıq abidələrindən biri olan Qız qalası ilə bağlıdır. Bu qala yalnız memarlıq nümunəsi deyil, həm də xalq yaddaşında yaşayan rəvayətlər, miflər və tarixi yaddaşın daşıyıcısıdır. Qız qalası əsrlər boyu həm müdafiə tikilisi, həm də sirli hadisələrin mərkəzi kimi qəbul edilmiş, müxtəlif əfsanələrlə zənginləşmişdir .
Türkan Hüseynli bu məşhur abidəni realist detallarla deyil, daha çox simvolik və abstrakt yanaşma ilə təqdim edir. Bu isə əsəri yalnız təsviri yox, həm də fəlsəfi düşüncə predmetinə çevirir.
Rəsmə diqqətlə baxdıqda, ön planda iri, qızılı-sarı tonlarda təsvir olunmuş silindrik formalar diqqəti cəlb edir. Bu formalar birbaşa Qız qalasının strukturunu xatırladır, lakin klassik təsvirçilikdən uzaqdır. Rəssam burada konkret memarlıq dəqiqliyindən çox, formanın ruhunu təqdim etməyə çalışır.
Fon isə dinamik mavi və qırmızı rənglərin toqquşması ilə verilib:
-Mavi tonlar – səmanı, zamanın axarını və sakitliyi simvolizə edir,
-Qırmızı isə, ocağı, alovu, atəşi – qaynar ruhumuzu, Günəşi, istiliyi, hərarəti simvolizə edir. Yəqin ki, Türkan balamız Qız qalasının yanında “bu möhtəşəm tonqalı qalayanda” Bayram çərşənbələrimizdən ilhamlanıb.
Bu rəng qarşıdurması əsərin emosional yükünü artırır və tamaşaçını passiv müşahidəçidən aktiv düşünən subyektə çevirir.
Əsərdə diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri də onun abstrakt xarakteridir. Qız qalası burada konkret daş tikili kimi yox, yaddaşın, keçmişin və milli kimliyin simvolu kimi təqdim olunur.
Rəssamın istifadə etdiyi sərbəst fırça vuruşları və qeyri-dəqiq konturlar aşağıdakı fikirləri formalaşdırır:
-Tarix yalnız faktlardan ibarət deyil, həm də hisslər və xatirələrdir,
-Keçmiş zamanla silinmir, sadəcə forması dəyişir,
-Milli dəyərlər hər nə qədər dəyişsə də, öz mahiyyətini qoruyur.
Türkan Hüseynlinin bu əsərində xüsusi vurğulanmalı məqamlardan biri də gənc rəssam təfəkkürüdür. O, klassik mövzuya fərqli yanaşaraq onu müasir incəsənətin dili ilə yenidən təqdim edir. Bu isə göstərir ki:
-Gənc nəsil (uşaq və yeniyetmələr) milli irsə biganə deyil,
-Əksinə, onu yeni forma və üslublarla yaşadır.
“Qız qalası” əsəri sadəcə bir memarlıq abidəsinin təsviri deyil. Bu, Azərbaycan tarixinin, mədəniyyətinin və milli kimliyinin bədii interpretasiyasıdır. Türkan Hüseynli bu əsər vasitəsilə tamaşaçını düşünməyə, keçmişə fərqli baxmağa və sənətin sərhədsiz ifadə imkanlarını dərk etməyə dəvət edir.
Bu rəsm bir daha sübut edir ki, incəsənət yalnız gördüyümüzü deyil, hiss etdiyimizi də danışır – və bəzən ən dərin həqiqətlər məhz abstrakt formaların içində gizlənir.