Quba Soyqırımı – Tarixin qan yaddaşı və milli yaddaşın əbədi səsi

Tarix bəzən yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də xalqın yaddaşında silinməz izlər buraxan ağrılı həqiqətlərin aynasıdır. Azərbaycanın şimal bölgəsində yerləşən Quba şəhəri də belə ağır və faciəli hadisələrin şahidlərindən biridir. XX əsrin əvvəllərində baş verən Quba soyqırımı Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ən dəhşətli cinayətlərdən biri kimi tarixə həkk olunmuşdur.
1918-ci ilin mart-aprel aylarında Bakı Soveti və erməni silahlı dəstələri tərəfindən həyata keçirilən qırğınlar yalnız Bakıda deyil, bölgələrdə, o cümlədən Qubada da xüsusi qəddarlıqla davam etdirilmişdir. Bu hadisələr Mart soyqırımı kontekstində baş verərək minlərlə günahsız insanın həyatına son qoymuşdur.
Qubada törədilən vəhşiliklər zamanı kəndlər yerlə-yeksan edilmiş, qadınlar, uşaqlar, qocalar amansızlıqla qətlə yetirilmişdir. Tarixi mənbələr və araşdırmalar göstərir ki, həmin dövrdə yüzlərlə yaşayış məntəqəsi dağıdılmış, minlərlə insan yalnız milli mənsubiyyətinə görə məhv edilmişdir. Bu, sadəcə hərbi toqquşma deyil, planlı şəkildə həyata keçirilmiş etnik təmizləmə siyasəti idi.
Uzun illər bu həqiqətlər gizli saxlanılsa da, müstəqillik dövründə aparılan tədqiqatlar nəticəsində faktlar üzə çıxmağa başladı. 2007-ci ildə Quba şəhərində aparılan tikinti işləri zamanı təsadüfən kütləvi məzarlıq aşkar edildi. Bu məzarlıq sonradan Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi kimi tarixə düşdü. Aparılan elmi-arxeoloji tədqiqatlar burada yüzlərlə insanın – qadın, uşaq və yaşlıların qalıqlarının olduğunu təsdiqlədi. Bu faktlar bir daha sübut etdi ki, baş verənlər təsadüfi deyil, sistemli şəkildə həyata keçirilmiş soyqırımıdır.
Azərbaycan dövləti bu faciənin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində mühüm addımlar atmışdır. İlham Əliyev tərəfindən imzalanan sərəncamlarla bu hadisələrin araşdırılması və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması istiqamətində geniş işlər görülmüşdür. Hər il mart ayının 31-i Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi qeyd olunur və bu gün Quba soyqırımı qurbanlarının da xatirəsi ehtiramla yad edilir.
Quba Soyqırımı yalnız bir bölgənin deyil, bütün Azərbaycan xalqının ağrısıdır. Bu faciə bizə tariximizi unutmağa haqqımız olmadığını xatırladır. Unutqanlıq gələcəkdə eyni faciələrin təkrarlanmasına zəmin yarada bilər. Ona görə də bu hadisələri öyrənmək, araşdırmaq və gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin mənəvi borcudur.
Bu gün Quba torpağı həm hüznün, həm də qürurun məkanına çevrilib. Hüzn – itirilən canların, dağıdılan həyatların acısıdır. Qürur isə bu xalqın yaşamaq, dirçəlmək və tarixini dünyaya çatdırmaq əzmidir.
Tarix susmur… Torpaq danışır… Quba danışır…
Unutmadıq, unutmayacağıq!

Pərvanə Salmanqızı
Jurnalist, şair-publisist.