Zaur Ustac - “Sən yalnız deyilsən”

Zaur Ustac – “Sən yalnız deyilsən”

DOXSAN İKİNCİ YAZI

“Qadın yaz hekayəni: sənin səsin, sənin hekayən…”
(Şahnaz Səxavətqızının eyni adlı kitabı haqqında)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu qadınlar haqqında yazan gənc xanım yazarımız Şahnaz Səxavətqızının “Qadın yaz hekayəni: sənin səsin, sənin hekayən…” kitabı haqqında olacaq. Onu qeyd edim ki, Şahnaz Səxavətqızı Beynəlxalq Karyera akademiyasının dəvəti ilə fəxri qonaq qismində qatıldığım Milli Uğur Mükafatı gecəsində “Qızlarımız oxusun” layihəsi çərçivəsində “İlin yazarı” mükafatı ilə təltif olunanda diqqətimi cəlb etdi. Və müəllifi olduğu “Qadın yaz hekayəni: sənin səsin, sənin hekayən…” kitabı “Kitabçı” kitab evindən əldə edib incələmək qərarına gəldim. Təfsilata keçməzdən əvvəl onu vurğulamaq istəyirəm ki, eyni ilə Südabə Məmmədovanın (Mətanətli) “Debüt”ü kimi bu kitab da məni heyrətləndirdi. Sual açıq qalır: Gənc xanım müəlliflərimiz hansı ehtiyacdan bu mövzuya üz tuturlar? Onların buna vadar edən səbəblər hansılardır!? Bütün bunlar tamam başqa bir söhbətin mövzusudur. Bu dəfə yuxarıda qeyd etdiyim kimi söhbətimizi Şahnaz xanımın adı çəkilən kitabı üzərindən qurmağa çalışacağam.
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında qadın mövzusunun yeni çalarlarla ifadəsi diqqət çəkən istiqamətlərdən biridir. Bu istiqamətdə gənc müəllif Şahnaz Səxavətqızı öz səmimi və cəsarətli çıxışı ilə seçilir. 2002-ci il mayın 15-də dünyaya göz açan, əslən Naxçıvandan olan və hazırda Bakı şəhərində yaşayan müəllif peşəkar ədəbiyyat cameəsindən gəlməsə də, daxili ehtiyac və mənəvi məsuliyyət hissi ilə yazı dünyasına qədəm qoyub. Və artıq yazarlar cameəsinin sayılıb seçilən qələm sahiblərimdən biri kimi “İlin yazarı” nominasiyasında nüfuzlu müstəqil bir qurum tərəfindən təltif olunması artıq bu sahədə ciddi addımların atıldığını göstərən kifayət qədər yüksək nəticədir.
Onun ədəbi yolunun başlanğıcı bir iddiadan deyil, bir çağırışdan doğur — qadınların səsi olmaq çağırışından. Müəllifin özünün də vurğuladığı kimi, bu yolun ən böyük ilham mənbəyi və dayağı anası olub. Bu fakt kitabın ruhuna xüsusi istilik və səmimiyyət qatır. Çünki burada yazılanlar yalnız nəzəri fikirlər deyil, həyatın içindən süzülmüş duyğular, yaşanmış müşahidələr və qadın taleyinə həssas münasibətin ifadəsidir.
“Qadın yaz hekayəni … …” — bu ad özü-özlüyündə çox ciddi bir çağırış, hətta müəyyən mənada əmr kimi səslənir. Bu, sadəcə kitab adı deyil, bir çağırış, bir müraciət, bir oyanış siqnalıdır. Müəllif qadınlara səslənərək onları heç kimə və heç nəyə bağlı olmadan, yalnız öz güclərinə arxalanaraq yaşamağa təşviq edir. Bu çağırış müasir dövrün ən aktual sosial və mənəvi məsələlərindən birinə toxunur. Qadının özünü tanıması və öz səsini ucaltmasının vacibliyini vurğulayır.
Şahnaz Səxavətqızı qadına yazmağı təklif edir. Yazmaq burada yalnız qələm və kağız mənasında deyil; öz həyatını yazmaq, taleyinə sahib çıxmaq, seçim etmək, susmamaq, varlığını qəbul etdirmək mənasındadır. O, inanır ki, qadının hekayəsi onun öz səsidir və bu səs boğulmamalıdır.
Müəllifin sözləri ilə desək:
“Arxanızda heç kim olmasa belə, içinizdəki gücə inanın və bu həyatda əsla məğlub olmayın.”
Bu cümlə kitabın ideya qayəsini ümumiləşdirən əsas tezisdir. Burada qadına verilən mesaj aydındır: güc kənarda deyil, daxildədir.
Şahnaz Səxavətqızı tibb sahəsində təhsil alıb. Bu məqam onun ədəbiyyatçı olmadığını göstərsə də, insanı, insan orqanizmini; cism və ruh olaraq daha yaxşı tanıya biləcəyi barədə ilkin məlumat ötürür. Və bu sözün əsl mənasında belədir. Onun haqqında söhbət açdığımız qələm təcrübəsi bu barədə fikir söyləməyimizə ciddi əsaslar verir. Şahnaz Səxavətqızının peşəkar yazıçı kimi fəaliyyətə başlamaması, əslində, bu kitabın dəyərini daha da artırır. Çünki burada ədəbiyyat akademik ambisiya deyil, daxili ehtiyacdır. O, yazı dünyasına bir müəllif kimi deyil, bir qadın kimi daxil olub. Və qadından yazır. Qadına “Yaz!’ deyir. Bu yanaşma kitabın dilində də hiss olunur — sadə, anlaşıqlı, emosional və birbaşa. Müəllif oxucu ilə məsafə saxlamır; o, tribunadan deyil, qadının yanında dayanaraq danışır. Bu isə publisistik üsluba canlılıq və təsir gücü verir.
Kitabın əsas xətti qadının özünə inamıdır. Müəllif qadının kiminsə kölgəsində deyil, öz işığında yaşamasını təbliğ edir. Cəmiyyətin stereotipləri, ailə və sosial basqılar, qadının susdurulmuş arzuları — bütün bunlar kitabın fonunda dayanır. Lakin müəllif qaranlığı təsvir etməklə kifayətlənmir; o, işığı göstərir.
Bu əsər bir növ psixoloji və mənəvi motivasiya mətnidir. Burada qadına deyilir: sən tək deyilsən, amma tək olsan belə, zəif deyilsən. Sənin səsin var və o səs eşidilməlidir.
Şahnaz Səxavətqızının gənc nəsli təmsil etməsi də mühüm məqamdır. 2000-ci illərdə doğulan bir müəllifin qadın mövzusuna yanaşması, müasir sosial reallıqlarla iç-içə formalaşıb. Bu, kitabın ideyasında dinamika və çağdaşlıq yaradır.
O, qadına mərhəmət obyekti kimi deyil, güc mənbəyi kimi baxır. Bu baxış tərzi yeni düşüncə modelinin göstəricisidir. Qadın artıq müdafiəyə ehtiyacı olan deyil, özünü müdafiə edə bilən, öz yolunu seçən, öz taleyini yazan bir fərddir.

“Qadın yaz hekayəni: sənin səsin, sənin hekayən…” kitabı bir ədəbi hadisədən daha çox, mənəvi bir çağırışdır. Bu əsər qadınlara ünvanlanmış səmimi bir məktub, daxili gücə inamın tərənnümüdür.
Şahnaz Səxavətqızı bu kitabı ilə göstərir ki, yazmaq üçün yalnız qələm deyil, ürək lazımdır. Və o ürək qadının öz hekayəsini yazmağa qadirdirsə, deməli, cəmiyyət də dəyişməyə qadirdir.
Çünki hər qadının yazdığı hekayə — bir az da azadlığın hekayəsidir. Ədəbiyyatımızda qadın mövzusu hər zaman aktuallığı ilə seçilib. Lakin bu mövzunun qadının öz dili, öz baxışı və öz daxili etirafları ilə ifadəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənc yazar Şahnaz Səxavətqızının “Qadın yaz hekayəni: sənin səsin, sənin hekayən…” adlı kitabı da məhz bu baxımdan diqqət çəkən, düşündürən və oxucunu öz daxili dünyası ilə üz-üzə qoyan bir əsərdir.
2025-ci ildə Bakı şəhərində “Vektor” Beynəlxalq Nəşrlər Evində çap olunan, 168 səhifədən ibarət olan bu kitab ilk növbədə bir çağırışdır. Adın özündəki imperativ –“yaz!” əmri qadına ünvanlanmış bir müraciət, bəlkə də uzun illər susdurulmuş, kölgədə qalmış duyğuların dilə gətirilməsi üçün bir təkan rolunu oynayır. Müəllif burada təkcə fərdi hekayəni deyil, bütöv bir qadın talelərinin ümumiləşmiş mənzərəsini təqdim edir.
Kitabın başlıca ideyası qadının öz hekayəsinin müəllifi olmasıdır. Əsər oxucuya xatırladır ki, qadının taleyi başqalarının qələmindən deyil, onun öz ürəyindən süzülən sözlərlə yazılmalıdır. Bu, həm ədəbi, həm də sosial mesajdır. Çünki qadının cəmiyyətdə rolu, ailədə mövqeyi, daxili mübarizəsi və arzuları çox zaman stereotiplərin kölgəsində qalır.
Şahnaz Səxavətqızı isə bu stereotipləri qırmağa çalışır. Onun qələmində qadın yalnız ana, həyat yoldaşı və ya cəmiyyətin müəyyən çərçivələrə saldığı obraz deyil; o, düşünən, hiss edən, qərar verən və taleyini dəyişmək gücünə malik bir fərddir. Kitabın ideya xətti qadının özünü kəşf etməsi, daxili azadlığına qovuşması və öz səsini tapması üzərində qurulub.
Əsərdə publisistik çalar açıq şəkildə hiss olunur. Müəllif bədii ifadə ilə yanaşı, oxucuya birbaşa müraciət edir, onu düşünməyə, mövqe bildirməyə səsləyir. “Sənin səsin, sənin hekayən…” ifadəsi sadəcə poetik bir deyim deyil; bu, həm də vətəndaşlıq mövqeyidir.
Kitab qadınlara ünvanlansa da, əslində bütövlükdə cəmiyyətə mesaj verir. Çünki qadının susması cəmiyyətin susmasıdır, qadının danışması isə cəmiyyətin oyanışıdır. Bu baxımdan əsər sosial-psixoloji aspektdən də əhəmiyyətlidir.
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında qadın müəlliflərin sayı və təsiri artmaqdadır. Şahnaz Səxavətqızının bu kitabı həmin prosesin davamı kimi qiymətləndirilə bilər. O, öz qələmi ilə qadın dünyasının incəliklərini, ağrılarını, ümidlərini və arzularını səmimi şəkildə ifadə edir.
Kitabın redaktoru professor Elçin İsgəndərzadə, texniki redaktoru və dizayneri Şükufə Əhmədli Davudova olmuşdur. Bu fakt da əsərin peşəkar yanaşma ilə hazırlandığını göstərir. Nəşrin “Vektor” Beynəlxalq Nəşrlər Evində işıq üzü görməsi isə onun elmi-ədəbi mühitdə ciddiyyətlə qarşılandığını təsdiqləyir.
Kitabda qadın mövzusunun yeni nəfəs, yeni baxış və yeni ifadə tərzi ilə təqdim olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şahnaz Səxavətqızının “Qadın yaz hekayəni: sənin səsin, sənin hekayən…” adlı kitabı da məhz bu mənəvi ehtiyacdan doğan, qadının daxili aləmini, gücünü və varlığını sözün işığında təqdim edən dəyərli ədəbi nümunədir.
Kitabda qadın təkcə bir cinsin adı deyil, bir varlığın, bir gücün, bir sevginin və bir həyatın adıdır. Bu yanaşma artıq qadını sosial rolların çərçivəsindən çıxararaq onu müstəqil, bütöv və dəyərli insan kimi təqdim edir. Müəllifin “Sən yalnız deyilsən” müraciəti isə sadəcə ədəbi ifadə deyil, bir çağırışdır – qadına öz səsini eşitdirmək, öz varlığını təsdiqləmək çağırışı.
Mətnin ən təsirli məqamlarından biri qadının “həyatın ilk nəfəsi” kimi təqdim olunmasıdır. Ana, bacı, ömür yoldaşı – bütün bu sosial rollar sadalanır, lakin müəllif xüsusi vurğulayır ki, qadın hər şeydən əvvəl insandır. Bu fikir həm humanist, həm də fəlsəfi baxımdan mühüm məqamdır. Çünki qadını idealizə etmədən, onu mifləşdirmədən, ilk növbədə insan olaraq qəbul etmək bərabərlik düşüncəsinin əsasını təşkil edir.
Şahnaz Səxavətqızının təqdimatında qadın nə zəifliklə, nə də sadəcə zərifliklə ölçülür. Onun daxilində həm fırtına, həm də səssiz bir dəniz var. Bu bədii paralel qadının daxili dünyasının mürəkkəbliyini, emosional dərinliyini və eyni zamanda dözümlülüyünü göstərir. Qadın güclüdür, lakin bu güc zorakılıqda deyil – səssizliyində, baxışında, səbrində və sevgisindədir.
Bu yanaşma publisistik baxımdan da mühüm mesaj verir: qadının gücü fiziki üstünlükdə deyil, mənəvi bütövlükdədir. O, dünyanı zorla deyil, sevgi ilə dəyişdirir.
Mətnin başqa bir önəmli xətti qadının görünməyən əməyinin vurğulanmasıdır. Müəllif yazır ki, qadın bütün dünyanı yaratmaqla məşğuldur, amma çox vaxt özü gözə görünmür. Bu fikir cəmiyyətin illərlə formalaşmış stereotiplərinə incə bir tənqiddir. Qadın pərdə arxasında qalır, amma həyatın bütün sahələrində iz qoyur.
Publisistik baxımdan bu, sosial mesajdır: qadının əməyinə, zəhmətinə və varlığına görünən dəyər verilməlidir.
Kitabın ruhunda qadın sevgi qaynağı kimi təqdim olunur. O, dağılanı bərpa etməyə, xarabanı saraya çevirməyə qadirdir. Bu ifadə simvolik məna daşıyır – qadın ailədə, cəmiyyətdə, hətta milli-mənəvi mühitdə yenidənqurucu rol oynayır.
Burada müəllif qadını passiv obraz kimi deyil, yaradıcı və dəyişdirici qüvvə kimi təqdim edir. Qadın sadəcə mövcud deyil, o, həyatın hər zərrəsinə məna qatır.
Bu kitab qadına öz hekayəsini yazmaq cəsarəti verir. Onu susmamağa, öz varlığını qəbul etməyə və öz gücünə inanmağa çağırır.
Şahnaz Səxavətqızının dili sadə, lakin təsirli və emosionaldır. O, mürəkkəb fəlsəfi ideyaları ağır terminlərlə deyil, səmimi və ürəkdən gələn ifadələrlə təqdim edir. Bu da kitabı geniş oxucu kütləsi üçün anlaşılan və doğma edir.
Bu kitab müasir Azərbaycan ədəbiyyatında qadın mövzusunun dərin, humanist və publisistik baxışla işlənmiş nümunələrindən biridir. O, qadını nə mücərrəd ideal, nə də aciz obraz kimi göstərir. O, qadını həyatın qəhrəmanı, səssiz gücü və görünməyən dayağı kimi təqdim edir.
“Qadın yaz hekayəni: sənin səsin, sənin hekayən…” – əslində bir çağırışdır:
–Qadın yazmalıdır.
-Qadın danışmalıdır.
-Qadın görünməlidir.
Çünki qadın bir cinsin adı deyil – bir dünyanın adıdır.
Şahnaz Səxavətqızının bu əsəri müasir oxucu üçün həm düşündürücü, həm də ruhlandırıcı bir mənbədir. O, qadın kimliyinin, qadın iradəsinin və qadın sözünün dəyərini bir daha xatırladır. Və ən əsası, hər bir qadına belə bir mesaj ünvanlayır: sənin hekayən dəyərlidir, çünki o, sənindir.
Bu kitab qadına acımaq üçün deyil, onu güclü görmək, gücünü xatırlatmaq və öz hekayəsinin müəllifi olmağa təşviq etmək üçün yazılıb. Burada qadın nə qurban, nə də idealizə olunmuş mifdir. O, yaşayan, düşünən, mübarizə aparan və yaradan bir insandır.
Nəticə etibarilə, Şahnaz Səxavətqızının bu əsəri qadın kimliyinin poetik-fəlsəfi portretidir. Bu kitab hər bir qadına ünvanlanmış bir məktub, hər bir oxucuya isə düşünmək üçün bir sualdır: “Sən öz hekayəni yazmağa hazırsanmı?”
Bu əsər qadın səsinin susmadığını, sadəcə bəzən eşidilmədiyini xatırladır. Və ən əsası, o səsin yenidən yüksələcəyinə inam aşılayır.